Jak uniknąć płacenia grzywny za nieszczepienie?

Od momentu otrzymanoa wezwania z sanepidu warto wysłać pismo z wnioskiem o informację do sanepidu. Wzór tutaj „grzywna za grzywnę”.

Gdy otrzymałeś postanowienie o nałożeniu grzywny kluczowe jest odwołanie w ciągu 7 dni od odebrania pisma! zwykle nie trzeba płacić grzywny. CZEKAMY NA POZYTYWNE ROZSTRZYGNIĘCIA SĄDÓW ORAZ EUROPEJSKIEGO TRYBUNAŁU PRAW CZŁOWIEKA.

KANCELARIA PRAWNA WYŚLE ZA CIEBIE ODWOŁANIE OD GRZYWNY PRZYMUSZAJĄCEJ DO SZCZEPIEŃ (napisz na pomoc.grzywna@gmail.com)

Zapraszamy do skorzystania z pomocy kancelarii prawnej od momentu otrzymania wezwania lub upomnienia z sanepidu po odpowiedź z ministerstwa zdrowia w ramach umowy ze STOP NOP. Nie dotyczy to skargi do sądu administracyjnego o czym należy rozmawiać z kancelarią indywidualnie.

Każda osoba, która będzie chciała skorzystać z pomocy proszona jest o przesłanie skanów lub dobrej jakości zdjęcia pisma niezwłocznie po odebraniu go z poczty na email  pomoc.grzywna@gmail.com z dopiskiem POMOC PRAWNA. UWAGA! Należy opisać załączniki i wysłać je w jednej wiadomości (w orientacji pionowej).

Prosimy o dobrowolne darowizny dzięki którym pokryjemy koszty obsługi prawnej.

Nr konta stowarzyszenia
08 2490 0005 0000 4500 7712 1442 (tytuł przelewu: darowizna na cele statutowe)

Ogólnopolskie Stowarzyszenie Wiedzy o Szczepieniach „STOP NOP”

Jeśli jednak sam będziesz prowadzić korespondencję z urzędami skorzystaj z poniższych informacji.

Grupa wsparcia na Facebooku:

STOP NOP – pomoc prawna.

Dodatkowe ścieżki alternatywne i argumenty prawne i medyczne. 

Załóż konto na ePuap i ułatw sobie korespondencję z urzędami. 

Celem tej strony jest dostarczenie informacji w zakresie stanu prawnego związanego ze szczepieniami ochronnymi w Polsce oraz udostępnienie wzorów pism wykorzystywanych w postępowaniach.

Strona została przygotowana w oparciu o doświadczenia rodziców będących uczestnikami postępowań oraz w oparciu o konsultacje z prawnikami. Autorzy strony nie biorą żadnej odpowiedzialności za wykorzystanie zawartych na stronie informacji oraz wzorów pism. Treści i wzory pism są udostępnione bezpłatnie i nie są objęte prawami autorskimi. Możesz kopiować i udostępniać te materiały dowolnie.

Od czego zacząć?

Wielu rodziców po lekturze różnych stron internetowych, forów oraz po obejrzeniu różnych filmów i programów telewizyjnych ma wielki mętlik w głowie. Aby zrozumieć jak faktycznie z punktu prawnego wygląda sytuacja, jak działają organy administracji państwowej oraz jakie są możliwe konsekwencje odmowy wykonania szczepień – działaj wg poniższych kroków.

  1. Na początku zapoznaj się z aktualnym stanem prawnym dotyczącym szczepień ochronnych. Strona krótko i zwięźle omawia obowiązujące przepisy oraz wyjaśnia w ludzkim języku co to w praktyce oznacza.
  2. Następnie przeczytaj jak wygląda postępowanie administracyjne w sprawie wyegzekwowania obowiązku szczepień ochronnych oraz jakie są możliwe konsekwencje.
  3. Przeczytaj jak wygląda obecna sytuacja – ostatnie wyroki sądów oraz reakcja organów administracji państwowej.
  4. Jeżeli w Twojej sprawie toczy się postępowanie administracyjne – skorzystaj ze wzorów pism. Każdy wzór posiada opis kiedy i jak stosować to pismo.
  5. Dobrze jest uzupełnić wiedzę zaglądając do działu pytania i odpowiedzi. Zebrane są tu najczęściej zadawane pytania wraz z kompletnymi odpowiedziami.
  6. Jeżeli toczy się w stosunku do ciebie postępowanie administracyjne możesz wypełnić anonimową ankietę. Nadesłane zgłoszenia pomogają zorientować się w ogólnej skali zjawiska. Ankieta jest dobrowolna i całkowicie anonimowa.

Najważniejsze pytanie: Jak się bronić?

  1. Działać aktywnie już od momentu kontaktu z przychodnią. Gdy przyszło pierwsze wezwanie z sanepidu zadać pytania lekarzowi. Brać udział w postępowaniu, odpowiadać na wszystkie pisma, uzasadniać swoje stanowisko, powoływać się na przepisy, badania, publikacje, stan zdrowia dziecka, przeglądać akta, zgłaszać uwagi i wnioski. Składać odwołania zgodnie ze wzorami, nie unikać odbierania pism.
  2. Nie panikować, nie czytać setek bezowocnych dyskusji w internecie (często nieaktualnych, błędnych, niepełnych itd), nie zadręczać się sytuacją i rozmyślaniem o możliwych konsekwencjach.
  3. Pamiętaj! Jedyne co Ci grozi to grzywna. Grzywna to nie jest wyrok, nie jesteś skazanym, nie zwolnią Cię za to z pracy, nie zabiorą zasiłku ani nie odbiorą dziecka, nie aresztują, itd. To jest jak mandat za złe parkowanie z tą różnicą, że zapłata nie kończy sprawy.
  4. Masz prawo się odwoływać. Organy administracji nie są nieomylne, czemu zresztą dał wyraz Naczelny Sąd Administracyjny w wielu wyrokach.

Stan prawny

Ostatnia modyfikacja: 10.12.2016

Na mocy ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (zwana dalej ustawą o szczepieniach) pewna grupa szczepień ochronnych stała się obowiązkowa.

Art. 5. 1. Osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do: 1) poddawania się: b) szczepieniom ochronnym

Art. 17. 1. Osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej „obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi”.
1a. Osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres krótszy niż trzy miesiące są zwolnione z obowiązku poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym, z wyjątkiem szczepień poekspozycyjnych.

Szczepienia, których dotyczy ten obowiązek zostały sprecyzowane w Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. W rozporządzeniu tym określone są zarówno choroby przeciwko, którym szczepienia są obowiązkowe jak i grupę wiekową, którą obejmuje ten obowiązek. Np. szczepienie przeciwko gruźlicy obejmuje osoby w wieku od urodzenia do ukończenia 15 roku życia. W rozporządzeniu nie podano jakie dokładnie preparaty należy stosować.

Różne szczepienia obejmują różne grupy wiekowe. Ogólnie jednak obowiązek wygasa z dniem ukończenia 19 roku życia. Jeżeli osoba zobowiązana nie wykonała jakiś szczepień, a ukończyła 19 rok życia to nie obejmują jej żadne sankcje. Po prostu przestaje być zobowiązanym.

Obowiązkowe szczepienia ochronne dotyczą osób przebywających na terenie Polski dłużej niż 3 miesiące. Zatem obowiązek nie dotyczy osób, które nie przebywają na terenie Polski lub osób, które przebywają tu przez krótki czas. Jeżeli mieszkasz za granicą – obowiązek Ciebie nie dotyczy, pomimo tego że masz obywatelstwo Polskie.

Należy pamiętać, że przymus nie obejmuje konkretnego rodzaju szczepionki, a tylko samego wykonania szczepienia przeciwko konkretnej chorobie. Pacjent zatem ma możliwość wyboru dowolnej szczepionki (refundowanej lub płatnej).

Główny Inspektor Sanitarny ogłasza co roku w komunikacie Program Szczepień Ochronnych, w którym określa dokładnie dobór szczepionek oraz terminów ich podawania. Program ten obejmuje szczepienia zarówno obowiązkowe jak i zalecane.

Wyżej wymieniona ustawa z dnia 5 grudnia zawiera tylko określenie, że szczepienia są obwiązkowe ale nie określono w niej żadnych kar czy konsekwencji za niewypełnienie tego obowiązku. W związku z tym w celu egzekwowania obowiązku ma zastosowanie ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepisy tej ustawy określają zasady egzekwowania obowiązków pieniężnych i niepieniężnych. Z ustawy tej wynika, że jeżeli w innych przepisach nie ustalono, kto egzekwuje obowiązek, organem właściwym jest wojewoda. Przepisy tej ustawy pozwalają na zastosowanie grzywny w celu przymuszenia do wykonania obowiązku. Wysokość grzywny nie jest jednoznacznie określona – są podane tylko wartości maksymalne (10 tys. jednorazowo i 50 tys. w sumie). Jednocześnie trzeba pamiętać, że przepisy nakazują aby grzywna nie była nadmiernie uciążliwa ale jednocześne na tyle dotkliwa aby zmusić zobowiązanego do wykonania obowiązku.

Innym aktem prawnym na mocy którego Państwowy Inspektor Sanitarny nadzoruje szczepienia jest ustawa z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej. W artykule 5 tej ustawy określono zakres działania Państwowej Inspekcji Sanitarnej w dziedzinie zapobiegania i zwalczania chorób. W punkcie 3 jest napisane „ustalanie zakresu i terminów szczepień ochronnych oraz sprawowanie nadzoru w tym zakresie„. Państwowy Inspektor Sanitarny na mocy tego przepisu uważa, że jest podmiotem uprawnionym do kontroli przeprowadzania szczepień oraz przekazywania do wojewody wszystkich przypadków uchylania się od tego obowiązku.

Z kolei w Kodeksie Wykroczeń w art. 115 znajduje się przepis, określający karę grzywny w wysokości 1500 złotych

Art. 115. § 1. Kto, pomimo zastosowania środków egzekucji administracyjnej, nie poddaje się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu przeciwko gruźlicy lub innej chorobie zakaźnej albo obowiązkowemu badaniu stanu zdrowia, mającemu na celu wykrycie lub leczenie gruźlicy, choroby wenerycznej lub innej choroby zakaźnej, podlega karze grzywny do 1.500 złotych albo karze nagany.

Należy zwrócić uwagę na warunek „pomimo zastosowania środków egzekucji administracyjne”. Oznacza to, że przepis ten ma zastosowanie jeżeli zostanie zastosowane postępowanie administracyjne i nie przyniesie ono rezultatu w postaci wykonania szczepienia. Postępowanie administracyjne nie kończy się na wydaniu postanowienia o nałożeniu grzywny. Jeżeli zobowiązany złoży odwołanie to dopóki sprawa nie zakończy się całkowicie (rozpatrzenie odwołań, zażaleń do sądów) przepis z KW nie ma zastosowania.

Podsumowanie:

  • Szczepienia są obowiązkowe i obowiązek ten wynika z ustawy.
  • Przepisy określają także, które szczepienia są obowiązkowe i kogo dotyczy ten obowiązek (grupy wiekowe).
  • Obowiązek nie dotyczy osób mieszkających za granicą nawet gdy są Polakami.
  • Przepisy nie określają dokładnie jakie kary grożą za niewykonanie tego obowiązku.
  • Wojewoda może stosować grzywnę w celu przymuszenia do wykonania obowiązku ale nie wynika to wprost z ustawy o szczepieniach.

Wątpliwości i zarzuty

Na podstawie przywołanych przepisów powstaje wiele pytań i wątpliwości. Najważniejsze są zaprezentowane poniżej, reszta jest opisana w pytaniach i odpowiedziach.

  1. Czy na gruncie tak lakonicznego przepisu (ustalanie zakresu i terminów szczepień ochronnych oraz sprawowanie nadzoru w tym zakresie) Sanepid ma prawo kontrolować obywateli oraz występować jako wierzyciel obowiązku? Przepis mówi najpierw o ustalaniu zakresu i terminów szczepień. Oznacza to, że ma ustalić w jakim terminie i na jakie choroby należy się szczepić. I robi to w Programie Szczepień Ochronnych. Sprawowanie nadzoru „w tym zakresie” oznacza kontrole podmiotów odpowiedzialnych za wykonywanie szczepień czy odpowiednie szczepionki są podawane w odpowiednim terminie. W żadnym wypadku przepis ten nie daje uprawnienia do jakiegokolwiek wszczynania postępowania administracyjnego, wysyłania upomnień czy wystawiania tytułów wykonawczych. Słowo „nadzór” nie oznacza „egzekwowanie” czy „przymuszanie”. Jest to nadinterpretacja prawa.
  2. Rozporządzenie Ministra powołane na początku, określa zakres wiekowy dla danego szczepienia. Np obowiązek szczepienia przeciw błonicy obejmuje osoby od 7 tygodnia życia do ukończenia 19 roku życia. Przepis ten nie precyzuje w jakim dokładnie terminie należy wykonać szczepienie. Zatem może być ono wykonane zarówno w 1 roku życia jak i w 19. Ponadto przepis nie precyzuje ile takich szczepień należy wykonać. Wynika z tego, że nie ma podstawy prawnej do egzekwowania szczepień w konkretnym terminie. Sanepid w tym wypadku powołuje się na Program Szczepień Ochronnych, o którym poniżej.
  3. W ustawie o szczepieniach w art. 5 określono że osoby przebywające na terenie RP są zobowiazane poddawać się szczepieniom w ramach Programu Szczepień Ochronnych. Program ten jest publikowany w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego. Taki dokument nie jest źródłem prawa bowiem nie mieści się w katalogu źródeł prawa wymienionych w art. 87 Konstytucji RP. Są nimi ustawy i rozporządzenia. Obowiązek musi wynikać z przepisów prawa, a nie z dokumentów wychodzących poza ten zakres. Komunikaty Generalnego Inspektora Sanitarnego ze swej istoty wiążą jedynie jednostki mu podległe, nie zaś poszczególne osoby.
  4. Organ nie może przymuszać (za pomocą grzywny) do wykonania obowiązku, zakładając z góry, że stan zdrowia dziecka jest dobry i nie występują żadne przeciwwskazania do wykonania szczepienia. O braku lub istnieniu takich przeciwwskazań decyduje lekarz podczas badania kwalifikacyjnego. Ty jednak nie możesz wyrazić zgody na zabieg medyczny obarczony ryzykiem jeśli nie uzyskasz wyczerpujących informacji. Dlatego zadawaj lekarzowi pytania, oczekuj skierowań do specjalistów, którzy mają obowiązek sprawdzić czy są przeciwwskazania do szczepień np. alergolog, neurolog czy specjalista w tzw. poradni ds. szczepień.
  5. Przymuszanie do wykonania szczepień jest także niezgodne z art. 68 ust. 4 Konstytucji, który stanowi że „Władze publiczne są obowiązane do zwalczania chorób epidemicznych i zapobiegania negatywnym dla zdrowia skutkom degradacji środowiska.” Należy zwrócić tutaj uwagę na sformułowanie „epidemicznych”. Choroba epidemiczna to choroba, która występuje na wybranym obszarze w większym niż przeciętnie nasileniu. Choroby, na które wykonuje się szczepienia obowiązkowe, przestały być chorobami epidemicznymi już wiele lat temu. Obecnie są to zwykłe choroby zakaźne, które, wg danych statystycznych nie charakteryzują się dużą ilością zachorowań. Z powyższego wynika, że art. 68 ust. 4 ma zastosowanie w przypadku rzeczywistego wystąpienia dużej liczby zachorowań na chorobę epidemiczną czyli stanu epidemii. Zatem przepis ten nie może stanowić podstawy do stosowania przymusowych szczepień ochronnych.

Na wszystkie powyższe wątpliwości, powoływane zresztą w odwołaniach, wojewódzkie sądy administracyjne na ogół nie odpowiadają lub je negują jednocześnie nie argumentując swojego stanowiska w sposób właściwy ograniczając się do cytowania przepisów. Pozostaje podnosić dalej te argumenty i czekać na właściwą reakcję Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Postepowanie

Ostatnia modyfikacja: 12.12.2016

Postępowanie w sprawie przymuszenia do wykonania szczepień toczy się w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji. W tym postępowaniu właściwy organ względem miejsca zamieszkania zobowiązanego podejmuje czynności, których celem jest przymuszenie do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych.

Postępowanie to polega na:

  1. Wystosowaniu do zobowiązanego upomnienia zawierającego informację jaki obowiązek podlega wykonaniu, na mocy jakich przepisów działa organ oraz na wyznaczeniu terminu wykonania obowiązku. Takie upomnienie obecnie wysyła Sanepid powiatowy.
  2. Po bezskutecznym upływie terminu wykonania obowiązku, Sanepid wystawia tytuł wykonawczy i przekazuje go do wojewody, który jest właściwym organem w sprwie egzekucji. Tytuł wykonawczy jest wystawiany na specjalnym druku o nazwie TW-1 i przypomina PIT. Sens tytułu wykonawczego jest taki: zobowiązany (imię nazwisko) nie wykonał obowiązku X i w związku z tym wojewoda powinien nałożyć grzywnę. W tym postępowaniu Sanepid występuje jako wierzyciel a wojewoda jako organ egzekucyjny. Wierzyciel czyli podmiot, który ma prawo domagać się wykonania obowiązku ale nie ma prawa do tego obowiązku przymuszać (nałożyć grzywny).
  3. Po otrzymaniu tytułu wykonawczego i akt sprawy wojewoda wysyła pismo zawiadamiające o prowadzeniu postępowania i możliwości zgłoszenia wszelkich wniosków przez stronę (Ciebie). To pismo nie zawsze jest wysyłane.
  4. Wojewoda wydaje postanowienie o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia i przesyła je wraz z tytułem wykonawczym do zobowiązanego.
  5. W tym momencie powstaje możliwość rozpoczęcia procedury odwoławczej. Składa się ona z dwóch ścieżek:
    1. Zażalenie na postanowienie o nałożeniu grzywny
    2. Zarzutów do postępowania egzekucyjnego
  6. ad 5a) Zażalenie na postanowienie o nałożeniu grzywny (punkt a) rozpatruje Minister Zdrowia. Po rozpatrzeniu zażalenia minister wydaje postanowienie o uchyleniu postanowienia lub o oddaleniu zażalenia. Na to postanowienie przysługuje skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.
  7. ad 5b) Zarzuty do postępowania egzekucyjnego rozpatruje wojewoda po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w tej sprawie. W tym celu zwraca się do Sanepidu powiatowego o zajęcie stanowiska w tej sprawie. Sanepid powiatowy przekazuje swoje stanowisko w sprawie zarzutów w formie postanowienia. Wprawdzie na to postanowienie w sprawie stanowiska przysługuje zażalenie ale tylko do organu wyższej instancji czyli do Sanepidu Wojewódzkiego. Zatem nie warto składać zażalenia na postanowienie Powiatowego Sanepidu i trzeba poczekać na postanowienie wojewody. Wojewoda albo uznaje zarzuty albo ich nie uznaje. Dopiero na to postanowienie wojewody w sprawie zgłoszonych zarzutów przysługuje skarga do WSA.
  8. Jeżeli WSA uzna skargę a lub b za zasadną wówczas grzywna jest uchylona i jeżeli została wcześniej zapłacona to organ musi ją zwrócić.
  9. Jeżeli WSA skargi nie uzna to pozostaje złożenie skargi do NSA. Taką skargę może złożyć tylko adwokat lub radca prawny. Terminy w NSA są dość długie (obecnie ok. 2 lata).

Uwaga!

  1. Czasem w miejsce wojewody może działać Wojewódzki Inspektor Sanitarny. Działania takie są podejmowane na mocy porozumienia zawartego pomiędzy wojewodą a Wojewódzkim Inspektorem Sanitarnym. Sanepid po prostu wykonuje zadania wojewody. Kwestią otwartą jest legalność takiego porozumienia (więcej w pytaniu Czy tylko wojewoda może nałożyć grzywnę?).
  2. Pamiętaj o terminach odwołań. Na złożenie zażalenia na postanowienie o nałożeniu grzywny jest 7 dni licząc od daty odbioru pisma. Niedotrzymanie terminu powoduje uprawomocnienie postanowienia i zamknięcie drogi odwoławczej. Tylko w szczególnych przypadkach (np. pobyt w szpitalu) można uzyskać przywrócenie terminu.
  3. Podobnie dla tytułu wykonawczego – termin złożenia zarzutów do postępowania egzekucyjnego wynosi 7 dni i jest liczony od dnia otrzymania tytułu. Tytuł wykonawczy może być przesłany razem z postanowieniem lub wcześniej – wraz z zawiadomieniem o wszczęciu postępowania.
  4. Zdarza się, że Sanepid wysyła pismo wzywające do stawienia się celem złożenia wyjaśnień. Uprawnienie takie daje organowi KPA. Jeżeli nie chcesz składać wyjaśnień osobiście możesz to zrobić na pismie. W tym celu należy zadzwonić do Sanepidu i poinformoważ, żeby przesłali pytania na które odpowiesz pisemnie.

Aktualna sytuacja

Ostatnia modyfikacja: 10.12.2016

Stan na grudzień 2016.

Opis aktualnej sytuacji prawno-administracyjnej powstał w oparciu o informacje przekazywane przez rodziców z różnych cześci Polski. Wiele spraw jest obecnie w toku i sytuacja może się w każdej chwili zmienić, zwłaszcza jeżeli zapadnie istotny wyrok w Naczelnym Sądzie Administracyjnym.

Postępowanie administracyjne

  • Świadczeniodawcy (lekarze, przychodnie) są obowiązani wysyłać kwartalne raporty do Sanepidu zawierające wykazy osób zaszczepionych oraz uchylających się od szczepienia. Na tej podstawie Sanepid wszczyna postępowanie w stosunku do osób niewykonujących obowiązku.
  • Obecnie większość Powiatowych Inspektorów Sanitarnych (zwanych dalej Sanepidem) stoi na stanowisku, że jego ustawowym obowiązkiem jest kontrola nad wykonywaniem szczepień i wszczynanie postępowań w przypadku niewykonywania tego obowiązku przez obywateli.
  • W zależności od powiatu dokładny przebieg procedury może trochę się różnić ale generalnie wygląda ona jak niżej:
    • wysłania wezwania do wykonania obowiązku
    • wysłanie upomnienia z groźbą wszczęcia postępowania egzekucyjnego w przypadku niewykonania obowiązku
    • wystawienie tytułu wykonawczego i przekazanie go do wojewody
    • wydanie postanowienia o nałożeniu grzywny przez wojewodę
    • w tym miejscu zaczyna się procedura odwoławcza która przechodzi przez Ministra Zdrowia a potem przez sądy administracyjne
    • więcej i bardziej szczegółowo na temat samej procedury i drogi odwoławczej na stronie procedura.
  • Wysokość grzywny zależy od województwa. Zwykle grzywna jest nakładana w jednym województwie w dokłanie tej samej wysokości na różne osoby i nie zależy od sytuacji materialnej zobowiązanego. Np w małopolsce wysokość grzywny wynosi po 300 zł na dziecko, w wielkopolskim 420 zł, kujawsko-pomorskim po 500 a w woj. pomorskim 2500.
  • Powyższe wskazuje, że organy nie stosują żadnej racjonalnej zasady co do wysokości grzywny jak również nie ma żadnej odgórnej polityki w tej sprawie.
  • Grzywna jest zwykle nakładana na oboje rodziców niezależnie. Przykładowo jeżeli rodzice posiadają jedno dziecko to każde z rodziców może dostać grzywnę po 300 zł. Wtedy mają razem do zapłaty 600 zł.
  • Jeżeli w rodzinie jest więcej dzieci nieszczepionych to oczywiście grzywna mnoży się jeszcze przez ilość dzieci.
  • Oprócz grzywny rodziców obciążają koszty wystawienia postanowienia. Jest to kwota ok 50 zł za postanowienie.
  • Nie wszystkie Sanepidy wszczynają postępowania administracyjne – zależy to od konkretnego powiatu. Są też Sanepidy, które poprzestają na wezwaniu do złożenia wyjaśnień. Są także Sanepidy, które niczego nie wysyłają do zobowiązanych. Obecnie nie istnieje ogólnopolska lista Sanepidów powiatowych zawierająca informację, który Sanepid i jak reaguje ale być może taka lista powstanie na podstawie wypełnionych ankiet.


Droga odwoławcza

  • Wiele osób na które nałożono grzywny złożyło odwołania. Odwołanie takie rozpatruje na początku Minister Zdrowia, potem Wojewódzki Sąd Administracyjny a potem Naczelny Sąd Administracyjny.
  • 99% odwołań jest rozpatrywanych negatywnie, zarówno przez Ministra Zdrowia jak i przez WSA. Argumentacja zwykle jest ta sama: szczepienia są obowiązkowe, Sanepid jest organem, który tego musi pilnować, wojewoda jest organem uprawnionym do nakładania grzywny, a wszystkie zarzuty są nieuzasadnione. Tu często następuje niepełna argumentacja, brak dokładnego odniesienia się do przedstawionych zarzutów lub po prostu omijanie sedna konkretnego zarzutu.
  • Większość z tych postępowań trwa dalej co skutkuje tym, że postanowienia ani wyroki nie są dalej prawomocne.
  • W styczniu 2015 została złożona pierwsza skarga do NSA (dotycząca obecnego działania Sanepidu i wojewody – więcej o tym poniżej). Niestety terminy w NSA są bardzo długie (ok 2 lata) więc obecnie skarżący dalej czekają na wyznaczenie terminu rozprawy.
  • Do tego czasu zostało złożone do NSA co najmniej kilka nowych skarg, które także czekają w kolejce na rozstrzygnięcie.
  • Jeżeli NSA rozpatrzy skargę pozytywnie i uzna, że postanowienie o nałożeniu grzywny zostało wydane z naruszeniam prawa, będzie miało to implikacje na wszystkie toczące się obecnie postępowania. Sądy wojewódzkie są zobowiązane stosować się do wyroków NSA. Zatem można założyć, że wszystkie obecne postępowania zakończą się w ten sam sposób, tj uchyleniem postanowień.
  • Jaka jest szansa, że NSA uzna przedstawione argumenty lub znajdzie inne naruszenie prawa? Tego nikt nie jest w stanie powiedzieć. W ubiegłych latach NSA dwa razy zgodził się ze skarżącymi i dwa razy Sanepid był zmuszony zmieniać sposób działania.

Metody działania organów administracji państwowej

  • Pierwszą metodą, było wydawanie decyzji przez Sanepid nakazującej wykonanie szczepienia. Wyrokiem z dnia 6.04.2011 Sygn. akt. II OSK 32/11 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że takie działania są niezgodne z prawem gdyż obowiązku określonego w ustawie nie można dodatkowo ustalać na drodze decyzji.
  • Drugą metodą było wystawienie przez Sanepid tytułu wykonawczego i jednocześnie postanowienia o nałożeniu grzywny. Wyrokiem z dnia 1.08.2013 Sygn. akt. II OSK 745/12 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że takie działania są niezgodne z prawem gdyż Sanepid nie jest organem właściwym do prowadzenia egzekucji obowiązku szczepień. Organem właściwym w takich sprawach jest wojewoda.
  • Trzecią metodą, obecnie wykorzystywaną, jest wystawienie tytułu wykonawczego przez Sanepid, a następnie przekazanie go do wojewody, który na tej podstawie wystawia postanowienie o nałożeniu grzywny.
  • Oprócz grzywien zdarzały się też bardziej złośliwe działania takie jak zgłaszanie wniosków do sądów rodzinnych o zbadanie sytuacji dziecka. Wszystkie tego typu sprawy zakończyły się umorzeniem. Sądy uznawały, że brak szczepień ochronnych nie może być przesłaną do wydawania zarządzeń przez sąd (np ograniczenie władzy rodzicielskiej), a oprócz tego od egzekucji szczepień Sanepid ma postępowanie administracyjne i nie leży to w gestii sądu. Obecnie tego typu działania przestały już występować. Prawdopodobnie duży wypływ miały wygrane sprawy w sądach jak i przede wszystkim pismo wiceministra sprawiedliwości do Głównego Inspektora Sanitarnego. W piśmie tym wiceminister Patryk Jaki wskazał na niedopuszczalne kierowania spraw do sądów rodzinnych z powodu braku szczepień i zwrócił się do Głównego Inspektora Sanitarnego o zaprzestanie tej praktyki.

Ważne

  • Grzywna w celu przymuszenia nie jest karą za brak szczepienia. Jej zadaniem jest przymuszenie do wykonania obowiązku. Wykonanie obowiązku jest podstawą do uchylenia postanowienia (nie trzeba płacić grzywny).
  • Samo złożenie odwołania nie zwalnia z obowiązku zapłaty grzywny jednakże tylko w części województw grzywny te są egzekwowane bez końcowego rozstrzygnięcia przez sąd. Egzekwowanie grzywny pomimo prawomocnego wyroku sądu jest możliwe na mocy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Większość osób w Polsce nie jest tego świadomych i są one przekonane, że tylko na podstawie prawomocnego wyroku można komuś zająć np konto bankowe. Nie, tak nie jest i wyżej wspomniana ustawa jest tego dowodem. Na podstawie tej ustawy wiele firm zostało zniszczonych przez organy administracji państwowej o czym było nie raz głośno w mediach (sławny już przypadek firmy Optimus czyJTT Computer).
  • Pomimo niekorzystnych wyroków Wojewódzkich Sądów Administracyjnych warto się odwoływać. Otwarta droga odwoławcza powoduje, że postanowienie o nałożeniu grzywny jest nieprawomocne. Daje to szansę jego uchylenia w przypadku pozytywnego wyroku NSA. Na przestrzeni ostatnich lat stało się już tak dwa razy. Pomimo wielu niekorzystnych wyroków WSA – Naczelny Sąd Administracyjny orzekł inaczej i wiele postanowień o nałożeniu grzywny zostało uchylone, a Sanepid musiał zwracać pobrane grzywny.
  • W przypadku zapłaty grzywny i późniejszej wygranej w sądzie – Sanepid musi zwrócić cała zapłaconą grzywnę wraz z kosztami sądowymi.
  • Sądy Administracyjne badają zgodność działania organów administracji z obowiązującym prawem. Sądy te nie zajmują się żadnymi aspektami medycznymi szczepień, nie rozstrzygają czy szczepienia są pożyteczne czy szkodliwe oraz czy obowiązek szczepień powinien istnieć w Polsce czy nie.


Podsumowanie

  • Jeżeli nie wykonujesz obowiązkowych szczepień to jest prawdopodobne, że przychodnia przekaże Twoje dane do Sanepidu
  • Sanepid wezwie Cię do wykonania obowiązku, a jeżeli tego nie zrobisz to przekaże sprawę do wojewody.
  • Wojewoda nałoży grzywnę (kwota może być różna) i ma prawo tą grzywnę egzekwować pomimo złożonego odwołania.
  • Odwołanie rozpatruje Minister Zdrowia, potem sądy administracyjne.
  • Wojewódzkie Sądy Administracyjne obecnie oddalają skargi i przyznają rację Sanepidowi. Pomimo tego warto dalej się odwoływać, gdyż otwarta droga odwoławcza daje szansę na uchylenie postanowienia w przypadku pozytywnego wyroku NSA.
  • Naczelny Sąd Administracyjny jeszcze nie zajął stanowiska w tej sprawie. Prawdopodobnie stanie się to w pierwszej połowie roku 2017.
  • Oprócz nałożenia grzywny żadne inne działania nie mogą być podejmowane w stosunku do zobowiązanego.

Wzory pism

Ostatnia modyfikacja: 10.12.2016

Poniższy zbiór wzorów odwołań i pism został przygotowany dla postępowań dotyczących prób przymuszania obywateli do wykonania szczepień ochronnych. Pisma poniższe są aktualne na obecny stan prawny i stan orzecznictwa oraz mają zastosowanie do dość typowych przypadków omówionych przy każdym piśmie.

Zanim zastosujesz pisma zapoznaj się najpierw z aktualnym stanem prawnym oraz aktualną sytuacją związaną z przymuszaniem do wykonywania szczepień. Przeczytaj także stroną postępowanie, aby mieć rozeznanie jak wygląda cała procedura.

Pisma należy stosować adekwatnie do sytuacji, uzupełniając i modyfikując je zgodnie z uwagami zawartymi w dokumentach.

  1. Jeżeli otrzymałeś pismo z przychodni przypominające lub wzywające do wykonania szczepień – nie musisz nic na to odpisywać. Przychodnia nie jest organem administracji państwowej i nie może prowadzić żadnego postępowania. Może jedynie przekazać sprawę do Sanepidu. Kiedy i czy w ogóle to zrobi – zależy od przychodni. Żadne pisma w tej sprawie nie zmienią dalszego postępowania pracowników przychodni. Niektóre przychodnie przekazują sprawę do Sanepidu dość szybko, inne z opóźnieniem, a inne w ogóle.
  2. Jeżeli otrzymałeś pismo z Sanepidu przypominające o obowiązku szczepień (nagłówek PRZYPOMNIENIE lub bez nagłówka) – nie musisz składać żadnej odpowiedzi. Pismo takie nie jest żadnego rodzaju decyzcją, postanowieniem, czy innym istotnym elementem postępowania administracyjnego, które wymaga konkretnej odpowiedzi czy odwołania w określonym terminie. Jest to tylko zwrócenie uwagi na istnienie obowiązeku szczepień oraz informacja o ewentualnych konsekwencjach nie wypełnienia obowiązku.
    Jeżeli chcesz, możesz oczywiście coś odpisać ale zwykle nie ma to wpływu na dalszy bieg sprawy. Czy Sanepid podejmie dalsze kroki, czy poprzestanie na tym piśmie – zależy od konkretnego Sanepidu. Niektóre Sanepidy w Polsce są dość aktywne i prowadzą dalsze postępowanie, a niektóre poprzestają na przypomnieniu. Część Sanepidów w Polsce w ogóle nie reaguje na nie wykonanie obowiązku szczepienia.
  3. Jeżeli otrzymałeś pismo z Sanepidu wzywające do osobistego stawiennictwa w celu złożenia wyjaśnień – możesz złożyć te wyjaśnienia osobiście lub pisemnie. Poproś wtedy o przesłanie pytań pisemnie i odpowiedz na nie także pisemnie. Pismo takie nie oznacza, że cała procedura zostanie wszczęta. Zdarza się, że Sanepid poprzestaje na przyjęciu wyjaśnień.
  4. Jeżeli otrzymałeś pismo z Sanepidu z nagłówkiem WEZWANIE zawierające wezwanie do wykonania obowiązku szczepień ochronnych – wyślij odpowiedź na WEZWANIE (np. o treści: Informuję, że nie jestem osoba uchylającą się od szczepień. Lekarz nie udzielił odpowiedzi na moje pytania i nie wykluczył przeciwwskazań do szczepień. W związku z tym skorzystam z prawa pacjenta do uzyskania pełnych informacji i wtedy podejmę świadomą decyzję gwarantowaną mi przez prawo międzynarodowe i polskie.) wraz z załącznikami (nie musisz drukować wszystkiego). Można też wykorzystać ulotki producentów szczepionek.
    Pismo zawiera pytania i wątpliwości dotyczące bezpieczeństwa i zasadności stosowania szczepionek. Złożenie tego pisma jest potrzebne do dalszych odwołań w przypadku kontynuowania postępowania przez Sanepid. W miarę swoich możliwości możesz rozwinąć pismo, dodać swoje pytania czy posiadane materiały.
    Jeżeli u Twojego dziecka występują lub występowały jakieś problemy zdrowotne, mogące mieć istotne znaczenie dla bezpieczeństwa szczepień – napisz o tym. Własnymi słowami opisz dokładnie te problemy, dołącz wszelkie wyniki badań, zaświadczenia, diagnozy, skierowania itd. Opisz po kolei co i kiedy się działo, zwłaszcza jeżeli po wcześniejszych szczepieniach wystąpił NOP (niepożądany odczyn poszczepienny). Nie ważne czy był czy nie był zarejestrowany w dokumentacji. Napisz o wszystkim, opisz objawy, leczenie, wypowiedzi lekarzy itd. Organ ma obowiązek rozpatrzeć wszystkie dowody wnikliwie i nie może opierać się tylko na istnieniu lub braku zaświadczenia o odroczeniu od szczepień. Powyższe stanowisko potwiedza wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie III SA/Kr 901/11, który należy dołączyć do pisma.
    Jeżeli Sanepid odpisze na to pismo, możesz kontynuować dalszą wymianę pism, odpowiadając na poszczególne argumenty i przytaczając dalsze publikacje. Jednakże zwykle w odpowiedzi Sanepid pisze ogólniki, wytarte frazesy i skierowuje po szczegółowe informacje do producentów szczepionek, poradni szczepień, do lekarza itd.
    Możesz też zastosować inne pismo: Odpowiedź na wezwanie/upomnienie.doc.
  5. Jeżeli otrzymałeś pismo z Sanepidu z nagłówkiem UPOMNIENIE zawierające wezwanie do wykonania obowiązku szczepień ochronnych, groźbę skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego – wyśli odpowiedź na UPOMNIENIE. Pismo zawiera argumenty prawne świadczące o braku podstaw prawnych do stosowania postępowania egzekucyjnego w sprawie szczepień ochronnych. Termin wyznaczony w upomnieniu nie jest terminem udzielenia na nie odpowiedzi, dlatego nie musisz w tym wypadku ściśle przestrzegać tego terminu. Jednak dobrze jest wysłać odpowiedź możliwie szybko.
    Jeżeli w piśmie jest informacja o konieczności zapłaty kosztów upomnienia (obecnie w kwocie 11,60 zł ale czasem może być inna kwota) – należy to zapłacić. To nie jest żadna grzywna tylko opłata administracyjna i nie ma od tego odwołania. Takie są przepisy, że organ za czynności może naliczać dodatkowe opłaty.
    Jeżeli Sanepid wysłał dwa oddziene upomnienia (na ojca i matkę) możesz wysłać jedno pismo na którym podpiszą się oboje rodzice. Nie trzeba wysyłać oddzielnych pism.
  6. Jeżeli otrzymałeś pismo od Wojewody (lub Sanepidu Wojewódzkiego informujące o wszczęściu postępowania nic nie musisz odpowiadać. Organ ma obowiązek wysłać takie pismo informując stronę o wszczęciu postępowania. Jeżeli masz czas i możliwość dobrze jest zapoznać się z aktami i złożyć wszelkie zastrzeżenia czy wnioski dotyczące zgromadzonych dowodów czy ich braku.
  7. Gdy otrzymałeś POSTANOWIENIE o nałożeniu grzywny wystawione przez wojewodę lub sanepid wojewódzki oraz tytuł wykonawczy składasz trzy pisma:
    1. Zażalenie na postanowienie o nałożeniu grzywny
    2. MZ – wniosek o wstrzymanie wykonania
    3. Zarzuty do postępowania egzekucyjnego
    ad. 1 – Jeżeli otrzymałeś dwa lub więcej postanowienia (np na dwójkę dzieci lub oddzielne na ojca i oddzielne na matkę) na każde składaszoddzielne zażalenie. Zażalenie składasz do organu odwoławczego wymienionego w na końcu postanowienia (obecnie Minister Zdrowia) za pośrednictwem organu wystawiającego postanowienie (obecnie wojewoda lub sanepid wojewódzki).
    Organ czasem wysyła te same postanowienia w dwóch kopiach (dla męża i żony), dlatego należy sprawdzić numery postanowień (Postanowienie nr … ) lub znak sprawy (oznaczenie liczbowo-literowe zwykle umieszczane gdzieś w nagłówku pisma np: ES.S-448.3-11/2014). Jeżeli numery są dokładnie te same to znaczy, że jest to tylko kopia postanowienia i nie należy tego liczyć jako oddzielnego postanowienia.
    Wszystkie uzupełnione i podpisane pisma wysyłasz listem poleconym do wojewody (lub sanepidu wojewódzkiego – zgodnie z pouczeniem na końcu postanowienia), a ten przekazuje to dalej do Ministra Zdrowia.
    ad. 2 – Możesz złożyć jedno takie pismo i wymienić w nim wszystkie postanowienia, których dotyczy. Nie musisz pisać 4 oddzielnych pism.
    Wszystko możesz wysłać w jednej kopercie, nie musisz wysyłać oddzielnie.
    ad. 3 – Jeżeli otrzymałeś dwa tytuły wykonawcze – składasz dwa oddzielne pisma z zarzutami do postępowania egzekucyjnego.
    Uwaga!

    • Wszystkie pisma wysyłasz do organu, który wydał postanowienie o nałożeniu grzywny czyli do DO WOJEWODY lub SANEPIDU WOJEWÓDZKIEGO a nie do Ministra Zdrowia. Wojewoda przekazuje pierwsze pismo wraz z aktami do ministra, a pozostałe pisma rozpatruje sam. Postanowienie w sprawie zarzutów wyda po otrzymaniu stanowiska wierzyciela, czyli stanowiska Sanepidu Powiatowego.
    • Pilnuj terminów! Na złożenie odwołań masz tylko 7 dni licząc od dnia odbioru pisma. Przekroczenie terminu skutkuje tym, że organ oddali zażalenie w ogóle go nie rozpatrując.
    • Zwykle postanowienie zawiera też informację, o konieczności zapłaty kosztów administracyjnych za wydanie postanowienia (ok. 40-50 zł za postanowienie). Tych kosztów, jak i grzywny NIE PŁAĆ. W przypadku uwzględnienia odwołania postanowienie jest uchylane w całości i przestaje obowiązywać zarówno grzywna jak i ta opłata.

    Uwaga!
    Z ostatnich informacji wynika, że wojewoda ŁÓDZKI nie czeka na prawomocne rozstrzygnięcie sądu tylko egzekwuje należność przesyłając egzekucję do urzędu skarbowego. Niestety, takie jest bandyckie prawo w Polsce że można zabrać obywatelowi majątek bez wyroku sądowego. Jeżeli chcesz uniknąć zajęcia konta lub wynagrodzenia przez US – zapłać grzywnę wraz z kosztami. Ale zrób to dopiero po odrzuceniu zarzutów do postępowania egzekucyjnego.

  8. Jeżeli otrzymałeś POSTANOWIENIE Wojewody lub Sanepidu Wojewódzkiego o odmowie wstrzymania wykonania postanowienianic nie składasz. Na to postanowienie nie służy zażalenie ponieważ organ może ale nie musi wstrzymać wykonania (zależy to od uznania organu). Odmowa ta oznacza, że wojewoda/sanepid wojewódzki może domagać się zapłaty grzywny, pomimo tego że jest złożone zażalenie. W praktyce jednak takie żądania zapłaty nie pojawiają się dlatego możesz wstrzymać się z zapłatą. Jeżeli otrzymasz wezwanie do zapłaty lub podobne pismo wzywające do zapłaty grzywny – wtedy już zapłać. W przeciwnym razie organ może skierować egzekucję do Urzędu Skarbowego, który ściągnie należność wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi (pobierze z konta, z wynagrodzenia, ze zwrotu podatku itd).
    Jeżeli zapłacisz grzywnę, a potem twoje zażalenie zostanie uznane – otrzymasz zwrot całej zapłaconej grzywny.
    To postanowienie o odmowie wstrzymania wykonania nie ma wpływu na postępowanie odwoławcze – Twoje odwołania będą rozpatrzone niezależnie. Cały sens tego wstrzymania wykonania sprowadza się do kwestii: „Czy mogę nie płacić?” – pytasz. Wojewoda odpowiada: „Nie, powinieneś zapłacić”.
  9. Jeżeli otrzymałeś POSTANOWIENIE Wojewody lub Sanepidu Wojewódzkiego o zawieszaniu postępowania egzekucyjnegonic nie składasz. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, złożenie zarzutów do postępowania egzekucyjnego musi skutkować zawieszeniem tego postępowania. Postępowanie jest zawieszone do czasu rozpoznania zarzutów przez organ.
  10. Jeżeli otrzymałeś postanowienie Sanepidu Powiatowego w sprawie zajęcia stanowiska przez wierzycielanic nie składasz. Zgodnie z procedurą odwoławczą, złożenie zarzutów do postępowania administracyjnego, skutkuje koniecznością zwrócenia się do wierzyciela o zajęcie stanowiska w sprawie zarzutów. Przykładowo, gdy wierzyciel to firma której byłeś winny pieniądze ale już je zwróciłeś, wierzyciel musi to potwierdzić w swoim stanowisku i postępowanie jest umarzane. Stanowisko wierzyciela jest zgłaszane w formie postanowienia.
    Wprawdzie na to postanowienie przysługuje zażalenie do organu wyższej instancji (Sanepid wojewódzki) ale nie przysługuje dalsza droga odwoławcza czyli do WSA. Dlatego odwoływanie się od tego postanowieia nie ma większego sensu, gdyż Sanepid wojewódzki prawie zawsze zgadza się ze stanowiskiem Sanepidu powiatowego.
  11. Jeżeli otrzymałeś pismo z Sanepidu Wojewódzkiego utrzymujące w mocy postanowienie Sanepidu Powiatowego w sprawie zajęcia stanowiska przez wierzyciela (patrz punkt powyżej) – nic nie składasz. Jak napisano powyżej, jest to postanowienie ostateczne na które nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego. To jak i powyższe nie wpływa na procedurę odwoławczą, która toczy się swoim trybem opisanym poniżej.
  12. Jeżeli otrzymałeś pismo od Ministra Zrowia informujące o wstrzymaniu rozpatrzenia zażalenia do czasu rozpoznania zarzutównic nie składasz. Najpierw muszą być rozpoznane zarzuty do postępowania egzekucyjnego, a potem dopiero zażalenie na postanowienie. W przeciwnym wypadku mogło by dojść do sytuacji, w której Minister rozpatrywałby zażalenie nie wiedząc, że zarzuty do postępowania są słuszene i postępowanie będzie umorzone. Przykładowo mogłeś międzyczasie wykonać szczepienia. Taka jest procedura i nic w tej sprawie nie trzeba składać.
  13. Jeżeli otrzymałeś POSTANOWIENIE wydane przez Wojewodę lub Sanepid o odrzuceniu zarzutów do postępowania egzekucyjnego – składasz zażalenie na postanowienie o odrzuceniu zarzutów. Pismo składasz do Ministra Zdrowia lub Sanepidu Wojewódzkiego – zgodnie z pouczeniem na końcu postanowienia. Postanowienie może być zatytułowane „o odrzuceniu zarzutów” lub „o nieuznaniu zarzutów” lub „o uznaniu zarzutów za bezpodstawne” lub „oddalające zarzuty” – nie ma to znaczenia, sens postanowienia jest ten sam.
    Jeżeli otrzymałeś dwa postanowienia (ojciec, matka) – składasz dwa zażalenia.
  14. Jeżeli otrzymałeś POSTANOWIENIE utrzymujące w mocy postanowienie odrzucające zarzuty do postępowania egzekucyjnego – składasz Skargę do Wojeódzkiego Sądu Administracyjnego.
    – Składasz tyle skarg ile otrzymałeś postanowień.
    – Skargę adresujesz do właściwego sądu, wskazanego w pouczeniu na końcu postanowienia.
    – Skargę wysyłasz listem poleconym lub składasz osobiście ale do organu, który wydał postanowienie. Organ ten przekazuje skargę wraz z aktami sprawy do sšdu.
    – Skargę składasz w dwóch podpisanych egzemplarzach (jeden dla sądu, drugi dla organu).
  15. Jeżeli otrzymałeś POSTANOWIENIE wydane przez Ministra Zdrowia utrzymujące w mocy postanowienie wojewody/sanepidu wojewódzkiego nakładające grzywnę – składasz:
    1. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
    2. Potwierdzenie dokonania opłaty sądowej.
    3. Pismo do wojewody z prośbą o niepodejmowanie egzekucji
    ad 1. Składasz tyle skarg ile otrzymałeś postanowień od Ministra Zdrowia.
    ad 2. Składasz tyle wniosków ile otrzymałeś postanowień od Ministra Zdrowia.
    ad 3. Opłata sądowa wynosi 100 zł od każdej skargi. Jeżeli otrzymałeś od Ministra Zdrowia dwa postanowienia – wpłacasz 200 zł. Jeżeli 4 – wpłacasz 400 zł. Opłatę wnosisz przelewem na konto bankowe Sądu Administracyjnego w Warszawie.Pismo nr 1 składasz w dwóch kopiach.
    Cały komplet, za wyjątkiem pisma nr 4, wysyłasz w jednej kopercie listem poleconym do Ministra Zdrowia. Minister przekazuje Twoją skargę wraz z całą dokumentacją do sądu.
    Pismo nr 4 wysyłasz w jednym egzemplarzu do wojewody.

Kilka uwag odnośnie postępowania w sądzie:

  1. Sąd administracyjny bada postępowanie organów administracji. W tej sprawie nie ma oskarżonych i skazanych. Sąd po prostu sprawdzi czy podczas postępowania nie nastąpiły naruszenia prawa.
  2. Jeżeli sąd stwierdzi, że takie naruszenia miały miejsce – postanowienie uchyli. Czyli przestanie ono obowiązywać i nie będzie możliwe jakiekolwiek egzekwowanie nałożonej grzywny. Sąd może przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia. Wtedy sprawa wraca do organu, który musi się zastosować do zaleceń sądu.
  3. Na wyznaczenie terminu rozprawy trzeba dość długo czekać, czasem nawet rok.
  4. O wyznaczeniu terminu zostaniesz powiadomiony listownie.
  5. Na rozprawę nie musisz się stawiać ani nie musisz wynajmować adwokata. Wystarczy złożenie skargi pisemnej.
  6. O wyniku rozprawy możesz dowiedzieć się telefonicznie.
  7. Po rozprawie składasz wniosek o wydanie wyroku wraz z uzasadnieniem. Sąd prześle cały wyrok wraz z uzasadnieniem na Twój adres. Jeżeli nie złożysz tego wniosku dostaniesz sam wyrok bez uzasadnienia.
  8. Jeżeli sprawę wygrasz wszystkie opłaty sądowe wojewoda będzie musiał Ci zwrócić.
  9. Jeżeli sprawę przegrasz możesz złożyć skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Niestety taką skargę musi napisać adwokat lub radca prawny.

UWAGI ogólne dotyczące wzorów pism

  1. Wszystkie wzory pism należy stosować rozumnie. Przede wszystkim trzeba dokładnie je przeczytać, uzupełnić i dostosować do konkretnej sytuacji zgodnie z zawartymi w nich komentarzami.
  2. Zwróć uwagę na numery i daty postanowień co do których się odwołujesz. Częsty błąd to pomylenie postanowień (numerów i dat).
  3. Należy przestrzegać określonych terminów (7 lub 30 dni). Ich przekroczenie powoduje że zażalenie czy skarga będą odrzucone bez rozpatrzenia.
  4. Nie zapomnij podpisać pisma.
  5. Pismo wyślij listem poleconym do właściwego organu

Pozostałe wzory pism:

  1. PIS wniosek o zwrot grzywny (po uchyleniu postanowienia o grzywnie)
  2. WSA cofnięcie skargi
  3. Pełnomocnictwo do reprezentowania w postępowaniu dla męża
  4. Sprzeciw od wyroku nakazowego
  5. Wniosek o stwierdzenie nieważności postanowienia

Najczęściej zadawane pytania

Ostatnia modyfikacja: 10.12.2016

Odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące prawnej strony obowiązkowych szczepień ochronnych w Polsce. Zbiór powstał w oparciu o doświadczenia wielu rodziców borykających się z problemem przymuszania do szczepień ochronnych oraz po konsultacjach z prawnikami. Zbioru tego nie można traktować jako źródła przepisów prawa ani jako wiążącej porady prawnej. W celu weryfikacji zawartych w tekście przepisów prosimy sprawdzić oficjalne strony internetowe jednostek administracji publicznej, sejmu, ministerstw – publikujące aktualne akty prawne.
Autorzy nie ponoszą żadnej odpowiedzialności za wykorzystanie informacji zawartych w tym zbiorze pytań i odpowiedzi.
1. Czy szczepienia są obowiązkowe?

Tak. Wynika to z ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.

Art.5
1. Osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do:
1) poddawania się badaniom sanitarno-epidemiologicznym, w tym również postępowaniu mającemu na celu pobranie lub dostarczenie materiału do tych badań;
2) poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym w ramach Narodowego Programu Szczepień Ochronnych;
 2. Czy za nie poddanie się szczepieniom grozi jakaś kara?

Ustawa o szczepieniach nie zawiera żadnego przepisu dającego możliwość karania za niedopełnienie obowiązku poddaniu się szczepieniu. Taki przepis istniał w jednej z poprzednich wersji ustawy, ale po nowelizacji w 2008 roku został usunięty.
Pomimo tego Sanepid różnymi sposobami usiłuje przymusić do wykonania obowiązku poprzez nałożenie grzywny wykorzystując przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepisy te, ogólnie mówiąc, pozwalają urzędowi karać obywatela za niewykonanie różnych obowiązków – pieniężnych lub niepieniężnych.
Od roku 2013 w którym NSA uznał, że Sanepid nie ma prawa nakładać grzywny – grzywnę nakłada wojewoda na „wniosek” Sanepidu.

3. Czy tylko wojewoda może nakładać grzywnę?

Tak, ale czasem zdarza się że postępowanie egzekucyjne prowadzi Wojewódzki Inspektor Sanitarny na mocy porozumienia z wojewodą (wypełnia obowiązki wojewody w tym zakresie). Zdaniem prawników z Biura Analiz Sejmowych, zawartą w opinii prawnej z dnia 17.08.2015 nr BAL-WAL-1686/15 wojewoda nie ma prawa zawierać porozumienia z Sanepidem Wojewódzkim w zakresie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Porozumienie takie może być zawarte pomiędzy organami, nie powiązanymi więzami organizacyjnymi.
Pomimo tej opinii i wielokrotnego powoływania się na nią, wojewoda i sanepidy nie przyjmują jej do wiadomości argumentując, że jest ona błędna i wojewoda ma prawo zawierać taką umowę.
Kwestię tą, podobnie jak inne, może rozstrzygnąć NSA.

4. Czy sanepid może skierować sprawę do Sądu Rodzinnego?

Tak, ale zdarza się to rzadko i jest to bezskuteczne. Było kilka takich spraw w Polsce, w których Sanepid wniósł do Sądu Rodzinnego wniosek o zobowiązanie rodziców do wykonania szczepienia.
Po rozpoznaniu sprawy Sąd Rodzinny uznał, że w sprawie braku szczepień ochronnych nie jest zasadne wydawanie zarządzenia opiekuńczego gdyż obowiązek szczepienia podlega egzekucji administracyjnej i z takiej drogi powinien organ skorzystać. Ponadto obowiązek ten jest sprecyzowany w ustawie, więc sąd nie może go konkretyzować w formie zarządzenia.
Podsumowując: zgłoszenie takie nie ma podstawy prawnej, naraża tylko rodziców na stres i dodatkowe koszty.

Obecnie tego typu działania przestały już występować. Prawdopodobnie duży wypływ miały wygrane sprawy w sądach jak i przede wszystkim pismo wiceministra sprawiedliwości do Głównego Inspektora Sanitarnego. W piśmie tym wiceminister Patryk Jaki wskazał na niedopuszczalne kierowania spraw do sądów rodzinnych z powodu braku szczepień i zwrócił się do Głównego Inspektora Sanitarnego o zaprzestanie tej praktyki.

5. Jak obecnie wygląda procedura i nakładanie grzywien?

Obecnie procedura wygląda tak, że najpierw Sanepid wysyła upomnienie wraz z wezwaniem do wykonania szczepień. Potem wystawia tytuł wykonawczy i przesyła go do wojewody, który wydaje postanowienie o nałożeniu grzywny. Odbywa się to wszystko w trybie postępowania administracyjnego. Na takie postanowienie przysługuje zażalenie jak również zarzuty do postępowania egzekucyjnego. Więcej o procedurze postępowania w stronie Postępowanie. Dokładne porady na temat składania pism i odwołań na stronie Wzory pism.

6. Przychodnia przysyła mi upomnienia, co mam zrobić?

Jeżeli nie chcesz szczepić dziecka, masz do wyboru kilka opcji. Po pierwsze, możesz nie robić nic (opcja 1). Nie ma obowiązku odpowiadania na pisma z przychodni ani składania żadnych oświadczeń. W niektórych przychodniach prosi się lub żąda od rodzica podpisania deklaracji o odmowie zaszczepienia dziecka, jednak NIE MA takiego obowiązku. Możesz oczywiście złożyć oświadczenie (opcja 2), że nie zgadzasz się na przeprowadzenie żadnych szczepień, ale musisz liczyć się z tym, że może to przyśpieszyć przekazanie stosownej informacji do Sanepidu (wpisanie na listę rodziców odmawiających zaszczepienia dziecka), a tym samym ewentualność rozpoczęcia procedury administracyjnej przez Sanepid.

Co istotne, przychodnia jest zobowiązana do przedstawienia podczas regularnych kontroli Sanepidu kart uodpornienia pacjenta, w związku z czym informacje o nie zaszczepieniu dziecka mogą zostać przekazane do Sanepidu bez względu na złożenie lub nie stosownej deklaracji przez rodziców.
Pisemna deklaracja o odmowie poddania dziecka szczepieniom ułatwia sprawę przychodni, bowiem zdejmuje z nich ciężar upominania pacjenta i tłumaczenia się Sanepidowi z niewykonanych szczepień. Często też kończy temat nagabywania pacjenta przez lekarza czy pielęgniarki o szczepienia, jednakże może przyśpieszyć działania Sanepidu.

7. Czy mogę odwołać się od upomnienia?

Nie. Zażalenie przysługuje na postanowienia lub decyzje. Upomnienie nie jest ani jednym ani drugim więc nie można się od tego odwołać. Można za to złożyć pismo (dostępne na stronie ze wzorami) w odpowiedzi na upomnienie. Kwotę wskazaną na upomnieniu jako koszty upomnienia należy zapłacić na podany rachunek bankowy. Ile otrzymałeś upomnień tyle razy płacisz koszty upomnienia.

8. Czy mogę po prostu nie odbierać pism z Sanepidu?

Nie, to bardzo niedobre rozwiązanie. Nie dość że nie wiesz co się dzieje w Twojej sprawie to jeszcze w żaden sposób nie wstrzymuje to jej biegu. Pisma wysłane na adres zamieszkania i nie podjęte w terminie uważa się za prawidłowo doręczone.
Podobnie jest gdy się przeprowadzisz. Jeżeli nie zawiadomisz Sanepidu o zmianie miejsca zamieszkania to będzie wysyłał pisma na stary adres. I pisma te będą uważane za prawidłowo doręczone. Wynika to z Kodeksu Postępowania Administracyjnego:

Art. 41. § 1. W toku postępowania strony oraz ich przedstawiciele i pełnomocnicy mają obowiązek zawiadomić organ administracji publicznej o każdej zmianie swego adresu.
§ 2. W razie zaniedbania obowiązku określonego w § 1 doręczenie pisma pod dotychczasowym adresem ma skutek prawny.

Prawidłowe doręczenie skutkuje dalszym biegiem sprawy, czyli wydaniem decyzji czy postanowienia. Jeżeli nie odwołasz się od decyzji czy postanowienia w ustalonym terminie, to akt ten staje się prawomocny.

9. Jak postępować w przypadku otrzymania pisma z Sanepidu?

Cały sposób reagowania na pisma z Sanepidu czy od wojewody jest opisany na stronie wzory pism. Każde pismo posiada opis kiedy i jak należy je stosować. Ogólna zasada jest taka, że na każde pismo należy zareagować, a w szczególności na postanowienia na które przysługuje zażalenie. W przypadku postanowień, bardzo ważne jest zachowanie terminu odwołania, który wynosi 7 dni!

10. Czy zmiana przychodni pomoże zatrzymać/nie wszczynać postępowania przez Sanepid?

Jeżeli postępowanie administracyjne nie zostało jeszcze wszczęte i Sanepid nie otrzymał zgłoszenia o uchylaniu się od szczepień zmiana przychodni może wpłynąć na opóźnienie wszczęcia lub nawet może całkowicie je wstrzymać. Nie wszystkie przychodnie podchodzą restrykcyjnie do sytuacji niewykonywania szczepień, aczkolwiek jest to coraz rzadzsze. Wiele przychodzni korzysta z programów komputerowych, które przypominają o braku szczepień u danego pacjenta. Można spodziewać się, że w prywatnych małych gabinetach lekarskich pacjent będzie traktowany bardziej indywidualnie i jego decyzja o szczepieniu nie spotka się z tak zdecydowaną reakcją jak w dużych przychodniach.

Jeżeli postępowanie administracyjne zostało wszczęte (otrzymałeś jakiekolwiek pismo z Sanepidu) to zmiana przychodni nie ma znaczenia.

11. Czy to prawda, że grzywna może wynosić aż 50 000 zł?

Jednorazowa grzywna nie może tyle wynosić (maksylanie 10 000). Grzywna może być wielokrotnie nakładana aż do kwoty 50 000. Nie można także nałożyć kilku grzywien na raz. Ponadto przepisy ustawy o egzekucji mówią, że środek przymusu, czyli grzywna, nie może być zbyt uciążliwa.

Art.7 § 2. Organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków – środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego.

12. Ile obecnie wynosi grzywna?

Wysokość grzywny zależy od konkretnego województwa i waha się od 300 zł do 500 zł na jednego rodzica. Wyjątkiem jest woj. pomorskie w którym grzywny wynoszą 2500 zł. Powód nakładania tak wysokich grzywien w tym województwie jest nieznany. Wszystko wskazuje, że jest to czysta złośliwość urzędnika.

Należy pamiętać, że grzywna jest nakładana oddzielnie na każdego rodzica i oddzielnie na nieszczepione dziecko. Jeżeli zatem rodzice wychowują wspólnie dwójkę dzieci to otrzymują w sumie 4 grzywny (po dwie na jedno dziecko).

13. Czy wysokość grzywny zależy od dochodów?

Nie. Organ wydający postanowienie o nałożeniu grzywny nie bada sytuacji materialnej zobowiązanego. Nie wiadomo na jakiej podstawie organ ustala wysokość grzywny, prawdopodobnie jest to metoda czysto uznaniowa. Grzywna jest tej samej wysokości w całym województwie.

14. Czy nałożoną grzywnę muszę od razu zapłacić?

Zgodnie z przepisami – tak, w praktyce – nie. Przepisy ustawy o postępowaniu egzekucji w administracji stanowią, że grzywna taka podlega zapłacie jednakże w praktyce część wojewodów nie egzekwuje należności czekając na ostateczne rozstrzygnięcie sprawy. Na pewno w woj. łódzkim i małopolskim te grzywny są egzekwowane wcześniej. Ostatnio też w woj. wielkopolskim.

Jeżeli otrzymałeś z urzędu wojewódzkiego lub sanepidu wezwanie do zapłaty – nie czekaj tylko zapłać. Niestety prawo w Polsce pozwala na egzekucję grzywny bez prawomocnego wyroku. Organ nie musi czekać na rozstrzygnięcie skargi czy zakończenie całej procedury odwoławczej i może egzekwować grzywnę w każdym momencie. W przypadku braku wpłaty organ może skierować sprawę do urzędu skarbowego, który może zająć konto bankowe lub wynagrodzenie.
Na takie wezwanie nie można złożyć żadnego odwołania ani innego pisma bo pozostaną one bezskuteczne. Jedynie można zwrócić się o rozłożenie zapłaty na raty w przypadku trudnej sytuacji finansowej.

W przypadku gdy wygrasz w sądzie – cała zapłacona grzywna zostanie zwrócona.

15. Co się stanie jeżeli pomimo wezwania nie zapłacę grzywny?

Najprawdopodobniej wojewoda skieruje sprawę do Urzędu Skarbowego, który może zająć konto bankowe, wynagrodzenie lub zwrot podatku. Nie warto na to czekać bo zajęcie wynagrodzenia może być niemiłą niespodzianką w pracy, a zajęcie konta może mieć negatywny wpływ na np. rozpatrywanie wniosków o kredyt.

16. Czy zawsze otrzymam wezwanie do zapłaty?

Niestety nie. Przepisy tego nie wymagają ponieważ teoretycznie osoba, która otrzymała grzywnę powinna ją od razu zapłacić. Zwykle jednak organy wysyłają takie wezwanie.
Jeżeli obawiasz się zajęcia konta lub wynagrodzenia, możesz grzywnę zapłacić. Nie ma to wpływu na postępowanie odwoławcze.

17. Czy jeżeli zapłacę grzywnę to nie muszę już szczepić?

Nie. Grzywna ma na celu przymuszenie do wykonania szczepień a nie ukaranie. Pełni zupełnie inną rolę niż np. mandat za złe parkowanie, który jak otrzymasz to już sobie auto może stać dalej. Zapłata grzywny nie zwalnia z obowiązku wykonania szczepień.

18. Czy mogę jeszcze dostać karę 1500 zł z kodeksu wykroczeń?

Nie. Sanepid często powołuje się na ten przepis jednak nie ma on w praktyce obecnie zastosowania. Przepis ten brzmi dokładnie tak:

Art. 115. § 1. Kto, pomimo zastosowania środków egzekucji administracyjnej, nie poddaje się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu przeciwko gruźlicy lub innej chorobie zakaźnej albo obowiązkowemu badaniu stanu zdrowia, mającemu na celu wykrycie lub leczenie gruźlicy, choroby wenerycznej lub innej choroby zakaźnej, podlega karze grzywny do 1.500 złotych albo karze nagany.
§ 2. Tej samej karze podlega, kto, sprawując pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, pomimo zastosowania środków egzekucji administracyjnej, nie poddaje jej określonemu w § 1 szczepieniu ochronnemu lub badaniu.

Jak widać aby zastosować ten przepis musi być wyczerpana droga egzekucji administracyjnej. Czyli najpierw wojewoda musi nałożyć grzywnę, potem minister i wojewoda muszę rozpatrzeć odwołania, potem odwołania musi rozpatrzeć sąd wojewódzki i administracyjny. Dopiero wtedy, jeżeli zapadnie niekorzystny wyrok sądu w obu instancjach (WSA i NSA), można próbować nakładać taką karę z Kodeksu Wykroczeń.

19. Czy w praktyce zdarza się że wojewoda nakłada po jakimś czasie drugą grzywnę?

Nie. Obecnie praktyka w całej Polsce pokazuje, że dopóki trwa postępowanie odwoławcze ponowne grzywny nie są nakładane.

20. Ile czasu trwa postępowanie odwoławcze?

Całe postępowanie może trwać nawet 3 lata. Około pół roku trwa postępowanie przed organami administracji (sanepid, wojewoda, minister) i drugie pół roku przed WSA. Na termin rozprawy w NSA czeka się obecnie 2 lata.

21. Czy muszę mieć adwokata, żeby się odwoływać?

Nie. Do momentu skargi do NSA nie jest wymagane korzystanie z pomocy prawnika. Wszystko załatwia się listownie i nie ma konieczności zarówno korzystania z prawnika jak i osobistego stawiennictwa w urzędach czy sądach. Jedynie skargę do NSA może złożyć adwokat lub radca prawny ale jest to już ostatni etap postępowania odwoławczego.

22. Jakie jeszcze koszty mogę ponieść w związku z postępowaniem?

Oprócz grzywny dodatkowym kosztem jest koszt upomnienia w wysokości 11,60 zł za każde upomnienie. Koszty te należy zapłacić bez względu na złożone później odwołanie.

Ponadto za wydanie postanowienia o nałożeniu grzywny organ nalicza kwotę 10% wartości grzywny, jednak nie więcej niż 68 zł. Czyli np w przypadku grzywny po 300 zł nałożonej na oboje rodziców będzie to 30 zł x 2 = 60 zł.

Oprócz tego w dalszym postępowaniu odwoławczym przed sądem uiszcza się opłatę sądową od wpisu w wysokości 100 zł za każdy wpis (skargę).

23. Nie odwołałem się w terminie, co teraz?

Na skutek brak zażalenia postanowienie stało się prawomocne. W takim wypadku możesz zrobić dwie rzeczy:

a) b) Jeżeli z ważnych przyczyn nie mogłeś złożyć odwołania w terminie, możesz złożyć wniosek o przywrócenie terminu. Wynika to z art.58 KPA:

§ 1. W razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy.

Jeżeli np. byłeś w szpitalu i nie miałeś możliwości złożyć takiego odwołania to jest to uchybienie terminu bez twojej winy. Ważne jest to, że taki wniosek można złożyć do 7 dni od ustania przyczyny, czyli np po wyjściu ze szpitala. Razem z wnioskiem o przywrócenie terminu należy złożyć odwołanie.

Praktyka pokazuje, że punkt b) może być zastosowany tylko w poważnych przypadkach, tak więc wyjazd na wakacje lub zapomnienie nie zadziałają.

b) Przede wszystkim trzeba zapłacić grzywnę wraz z pozostałymi opłatami. Dalsze postępowanie zależy od aktualnej sytuacji prawnej w Polsce. Sprawdź te informacje zanim podejmiesz dalsze działania.

Jeżeli zapadnie pozytywny wyrok NSA, w którym sąd stwierdzi rażące naruszenie prawa przy wydawaniu postanowień o nałożeniu grzywny, możesz złożyć wniosek o stwierdzenie nieważności postępowania (dostępny na stronie ze wzorami pism). Prawo takie daje art. 156 KPA. Wprawdzie ten artykuł mówi o decyzji, ale art. 126 KPA mówi, że do postanowień na które przysługuje zażalenie stosuje się też przepisy art. 156. Czyli przepis ten dotyczy także postanowień.
Wniosek taki składa się do organu wyższej instancji, czyli jeżeli decyzję/postanowienie wydał Sanepid powiatowy to składa się do wojewódzkiego. Jeżeli wojewódzki Sanepid wydał decyzję/postanowienie to wniosek składa się do sądu administracyjnego.

Wniosek ten można złożyć w terminie do 10 lat od wydania decyzji/postanowienia. Unieważnienie decyzji/postanowienia skutkuje tym, że przestaje ono całkiem obowiązywać, czyli jest tak jakby go w ogóle nie było. Zatem przysługuje Ci zwrot wszystkich zapłaconych kwot (grzywny, kosztów egzekucyjnych) wraz z ustawowymi odsetkami.

Jeżeli zapadnie negatywny wyrok w NSA lub jeżeli dalej tego wyroku nie ma – nic nie możesz zrobić oprócz dalszego czekania na rozwój sytuacji. Jeden negatywny wyrok NSA nie znaczy, że sprawa jest całkowicie przegrana. W każdej kolejnej skardze mogą być zawarte inne argumenty, które NSA może uwzględnić.

24. Czy muszę podpisać oświadczenie w przychodni o odmowie szczepień?

Nie. Nie ma takiego obowiązku. Możesz złożyć takie oświadczenie ale nikt nie ma prawa Ciebie do tego zmuszać. Złożenie oświadczenia ułatwia sprawę przychodni i pacjentowi ale jednocześnie może przyśpieszyć podjęcie działań przez Sanepid. Lepiej jest nie składać żadnych pisemnych oświadczeń w przychodni czy w szpitalu przed urodzeniem dziecka.

25. Skąd Sanepid wie, że nie szczepię dzieci?

Takie informacje przekazuje przychodnia na podstawie zapisów w karcie uodpornienia. Z naszych doświadczeń wynika, że nie zawsze to czyni, ale spoczywa na niej obowiązek sporządzania kwartalnej informacji do Sanepidu. Obowiązek ten wynika z Rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie szczepień ochronnych:

§15
O fakcie uchylania się od poddania obowiązkowym szczepieniom ochronnym, o których mowa w § 1, świadczeniodawca przechowujący karty uodpornienia zawiadamia pisemnie właściwego państwowego powiatowego inspektora sanitarnego.

26. A jeżeli zaszczepię dziecko po nałożeniu grzywny?

W takim wypadku należy złożyć wniosek do organu, który wydał postanowienie o nałożeniu grzywny o uchylenie postanowienia podając jako przyczynę wykonanie obowiązku. Zgodnie z przepisami wykonanie obowiązku jest podstawą do uchylenia postanowienia. Do wniosku należy dołączyć zaświadczenie o wykonaniu szczepienia.

Jeżeli grzywna była zapłacona i organ uchyli postanowienie to grzywna będzie zwrócona.

27. Jak mogę uniknąć zainteresowania sprawą przez Sanepid?

Na mocy obowiązujących przepisów świadczeniodawcy wykonujący szczepienia są zobowiązani przekazywać informacje o osobach uchylających się od szczepień do Powiatowego Inspektora Sanitarnego. W związku z tym nie ma możliwości zakazania czy nie wyrażenia zgody na przekazanie tych informacji do Sanepidu. Ale jako pacjent masz zawsze możliwość zmienić świadczeniodawcę i nie musi być to wcale duża przychodnia. Nie musi być to także przychodnia czy lekarz, który ma podpisaną umowę z NFZ. Może być to prywatny gabinet pediatryczny lub inna dowolna placówka medyczna.

28. Czy mogę wziąć kartę szczepień mojego dziecka z przychodni?

Nie. Karta szczepień wystawiana jest w szpitalu zaraz po urodzeniu dziecka i przekazywana do wybranej przez rodzica przychodni.
Wynika to z Rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie szczepień ochronnych:

§ 11
1. Karta uodpornienia, o której mowa w § 10 ust. 1 pkt 1, wystawiana jest:
1) dla dziecka bezpośrednio po jego narodzinach – przez osobę wystawiającą zaświadczenie o urodzeniu żywym i przekazywana za pokwitowaniem lub potwierdzeniem odbioru wskazanemu przez rodziców bądź opiekunów dziecka świadczeniodawcy sprawującemu opiekę profilaktyczną nad tym dzieckiem;
2) dla osoby dorosłej – przez świadczeniodawcę sprawującego opiekę profilaktyczną nad tą osobą.
2. Kartę uodpornienia przechowuje świadczeniodawca sprawujący opiekę profilaktyczną zgodnie z przepisami o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, a w przypadku osoby nieubezpieczonej – państwowy powiatowy inspektor sanitarny właściwy dla miejsca zamieszkania tej osoby.

Czasem zdarzają się jednak przypadki wydania karty szczepień rodzicowi. Przepisy o dokumentacji medycznej zezwalają na wydanie takiej dokumentacji pacjentowi za pokwitowaniem. Jednakże karta szczepień jest szczególnym rodzajem takiej dokumentacji i zasady jej przechowywania są ustalone w odrębnych przepisach. A tam przepisy nie wskazują możliwości wydania pacjentowi karty szczepień.

Jeżeli weźmiesz kartę szczepień nie oznacza to, że nie zatrzyma to całą procedurę. Znamy przypadki, w których właśnie tak się stało, tj pomimo braku kraty szczepień sprawę przekazano do Sanepidu. Jednakże nie jest to regułą.

29. Czy dziecko może być zaszczepione siłą?

Nie. Tzw. środków przymusu bezpośredniego nie można stosować w przypadku osób zdrowych. Żadna decyzja Sanepidu nie może takiej czynności nakazać. Tylko w wypadku podejrzenia lub rozpoznania choroby szczególnie niebezpiecznej i wysoce zakaźnej można zastosować jakieś zabiegi „na siłę”. Wynika to z ustawy o szczepieniach:

Art. 36. 1. Wobec osoby, która nie poddaje się obowiązkowi szczepienia, badaniom sanitarnoepidemiologicznym, zabiegom sanitarnym, kwarantannie lub izolacji, a u której podejrzewa się lub rozpoznano chorobę szczególnie niebezpieczną i wysoce zakaźną, stanowiącą bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia innych osób, może być zastosowany środek przymusu bezpośredniego polegający na przytrzymywaniu, unieruchomieniu lub przymusowym podaniu leków.

30. Czy obowiązek szczepień jest zgodny z Konstytucją?

Ta kwestia budzi wiele pytań i kontrowersji. Art. 31 ust. 3 Konstytucji ma treść:

Ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw.

Obowiązek szczepienia jest ograniczeniem w zakresie wolności obywatela. Pytanie pierwsze: czy jest konieczny dla ochrony zdrowia?
W wielu krajach europejskich obowiązku takiego nie ma i ochrona zdrowia obywateli na tym nie cierpi. Druga kwestia: Czy ten przymus nie narusza istoty wolności i praw? Prawo do wolności przekonań i wyboru metod ochrony zdrowia zdaje się być podstawowym i istotnym prawem obywatela i nie powinno być naruszane bez bardzo istotnego powodu.

Przymuszanie do wykonania szczepień jest często uzasadniane art. 68 ust. 4 Konstytucji:

Władze publiczne są obowiązane do zwalczania chorób epidemicznych i zapobiegania negatywnym dla zdrowia skutkom degradacji środowiska.

Należy zwrócić tutaj uwagę na sformułowanie „epidemicznych”. Choroba epidemiczna to choroba, która występuje na wybranym obszarze w większym niż przeciętnie nasileniu. Choroby, na które wykonuje się szczepienia obowiązkowe, przestały być chorobami epidemicznymi już wiele lat temu. Obecnie są to zwykłe choroby zakaźne, które, wg danych statystycznych nie charakteryzują się dużą ilością zachorowań. Z powyższego wynika, że art. 68 ust. 4 ma zastosowanie w przypadku rzeczywistego wystąpienia dużej liczby zachorowań na chorobę epidemiczną czyli stanu epidemii. Zatem przepis ten nie może stanowić podstawy do stosowania przymusowych szczepień ochronnych.

31. Czy Trybunał Konstytucyjny zbada lub zbadał zgodność przepisów o przymusowym szczepieniu z Konstytucją?

TK tym tematem jak dotąd się nie zajmował. Niestety, zwykły obywatel nie może wnieść skargi do TK. Wniesienie skargi jest możliwe zgodnie poniższymi warunkami:

  1. Skargę sporządzić może tylko adwokat lub radca prawny.
  2. Przedmiotem skargi może być tylko akt normatywny (ustawa, rozporządzenie, zarządzenie) a nie orzeczenie sądu.
  3. Trybunał Konstytucyjny może rozpoznawać skargę konstytucyjną wyłącznie wówczas, gdy skarżący wykorzystał już wszystkie, przysługujące mu w ramach postępowania sądowego lub administracyjnego, środki zaskarżenia lub środki odwoławcze.
  4. Skargę może wnieść także prezydent, marszałek, premier, prezes Sądu Najwyższego, prezes NSA, prokurator generalny, minister sprawiedliwości i Rzecznik Praw Obywatelskich.
  5. Każdy sąd może się zwrócić z pytaniem prawnym – gdy sąd ma wątpliwość co do aktu który jest istotny w prowadzonej sprawie (sąd zawiesza wtedy postępowanie).

32. Jak można przymuszać do szczepień skoro wiadomo że są szkodliwe?

Dyskusja na temat szkodliwości szczepień wykracza poza ramy tematyki prawnej.
Stanowisko organów administracji państwowej oraz wielu lekarzy jest takie, że szczepienia są bezpieczne i zapobiegają groźnym chorobom, a ewentualne niepożądane działania są kosztem ponoszonym dla dobra ogólnego. Ponadto, ich zdaniem, tzw. nieporządane odczyny poszczepienne występują bardzo rzadko i nie przekraczają 1 procenta zaszczepionych.

33. Czy mogę odmówić wykonania szczepień powołując się na Kartę Praw Pacjenta?

Tak, ale taka odmowa nie rozwiązuje problemu egzekucji tego obowiązku. Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta mówi, że:

Art. 16. Pacjent ma prawo do wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych lub odmowy takiej zgody, po uzyskaniu informacji w zakresie określonym w art. 9.

Jednakże art. 15 tejże ustawy mówi, że od tej zasady mogą istnieć wyjątki określone w innych ustawach:

Przepisy niniejszego rozdziału stosuje się do wyrażenia zgody na udzielenie świadczeń zdrowotnych albo odmowy takiej zgody, jeżeli przepisy odrębnych ustaw nie stanowią inaczej.

W przypadku szczepień istnieje odrębna ustawa, która stanowi, że szczepienia ochronne są obowiązkowe. Jednak „obowiązkowe” nie oznacza, że mogą być wykonane bez zgody pacjenta, czyli z zastosowaniem przymusu bezpośredniego. Lekarz nie wykona szczepienia jeżeli odmówisz. Wykonanie zabiegu medycznego bez zgody pacjenta, czyli z zastosowaniem przymusu bezpośredniego dopuszcza art.36 ust.1 ustawy o szczepieniach. Ale możliwość ta dotyczy tylko osoby chorej na chorobę szczególnie niebezpieczną:

Art. 36. 1. Wobec osoby, która nie poddaje się obowiązkowi szczepienia, badaniom sanitarnoepidemiologicznym, zabiegom sanitarnym, kwarantannie lub izolacji, a u której podejrzewa się lub rozpoznano chorobę szczególnie niebezpieczną i wysoce zakaźną, stanowiącą bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia innych osób, może być zastosowany środek przymusu bezpośredniego polegający na przytrzymywaniu, unieruchomieniu lub przymusowym podaniu leków.

Zatem odmowa ta jest ważna i powoduje, że lekarz zabiegu nie może wykonać ale uprawnione organy mogą dalej ten obowiązek egzekwować. Za to na siłę wykonać zabiegu w żadnym wypadku nie wolno.

34. Czy obowiązek szczepień jest zgodny z prawem UE?

Tak. Przepisy Unii Europejskiej nie regulują tej kwestii i pozostawiają ją do regulacji w każdym kraju niezależnie. W większości krajów UE szczepienia nie są obowiązkowe (np. Niemcy, Austria, Norwegia, Anglia), w innych są ale wybiórczo, np. Belgia, Francja, Włochy.

35. Czy można odmówić szczepień z przyczyn religijnych lub etycznych?

Można, ale to nic nie da. Ustawa o szczepieniach mówi, że od szczepień może zwolnić jedynie zaświadczenie lekarza specjalisty. Innych przypadków zwolnienia ustawa nie przewiduje. W związku z tym nie ma znaczenia na co się powołujemy odmawiając szczepień: czy na przekonania religijne, czy na możliwą szkodliwość szczepień. Bez wspomnianego zaświadczenia procedura przymuszania będzie toczyć się bez względu na przekonania odmawiającego. Oczywiście można przesłać pisemnie swoje stanowisko do Sanepidu ale odpowiedź w tej kwestii będzie na ogół zawsze taka sama: obowiązek jest, a od obowiązku może zwolnić tylko zaświadczenie lekarskie.

36. Kto może odroczyć dziecko od szczepienia lub je całkowicie zwolnić?

Okresowo przesunąć termin szczepień może lekarz pierwszego kontaktu (do 2 tygodni). Stwierdzenie przez lekarza stałych przeciwwskazań do szczepienia (czyli zwolnienie całkowite) wymaga potwierdzenia przez lekarza specjalistę. Wynika to z rozporządzenia w sprawie szczepień § 13:

2. W przypadku stwierdzenia przez lekarza okresowych przeciwwskazań do szczepienia ochronnego przesuwa się termin szczepienia do chwili ich ustąpienia, co lekarz odnotowuje w karcie uodpornienia i w książeczce szczepień.

Przepisy nie precyzują jaki lekarz to w tym wypadku „specjalista”. Sanepidy respektują zwolnienia od neurologów i lekarzy z dziedziny szczepień. Specjaliści od szczepień pracują w Wojewódzkiej Poradni Szczepień. Z doświadczeń innych ludzi wynika, że lekarze z takiej poradni są bardzo niechętnie nastawieni do wydawania czy potwierdzania takich zaświadczeń. Różne niepokojące objawy po szczepieniach zaobserwowane przez matkę niestety na ogół nie są brane pod uwagę. Jedynie „twarda” dokumentacja medyczna, w tym zaświadczenie od neurologa może być podstawą do całkowitego zwolnienia. Nie oznacza to jednak, że rodzic nie ma prawa skorzystać z opinii innego specjalisty np alergologa czy hematologa.

Ponadto trzeba wyraźnie zaznaczyć, że Sanepid czy wojewoda nie mogą ignorować problemów medycznych dziecka zgłaszanych przez rodziców nawet gdy nie posiadają oni formalnego odroczenia od szczepień. Sanepid lub wojewoda jako organy administracji państwowej mają obowiązek wnikliwie zbadać dostarczone dowody i wyjaśnić wszystkie wątpliwości. Inicjatywa dowodowa spoczywa zatem na organie prowadzącym postępowanie a nie na stronach tego postępowania. Podobne stanowisko wyraził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 26.04.2016 sygn. akt III SA/Kr 901/11. Pamiętaj! Jeżeli dziecko ma problemy zdrowotne i nie posiadasz odroczenia – zgłoś sytuację do Sanepidu i wojewody dołączając kopie dokumentacji (wyniki badań, diagnozy, skierowania itd).

37. Jak uniknąć zaszczepienia dziecka w szpitalu po urodzeniu?

Jak uniknąć zaszczepienia dziecka w szpitalu po urodzeniu?
Istnieją dwa rozwiązania:
1. W trakcie przyjęcia dziecka do szpitala składasz pisemne oświadczenie o treści:

My niżej podpisani … nie wyrażamy zgody na wykonanie jakichkolwiek szczepień ochronnych w szpitalu … na naszym dziecku bezpośrednio po urodzeniu, ani w całym okresie pobytu w szpitalu.

Taki brak zgody nie oznacza całkowitej odmowy, a jedynie odmowę wykonania szczepień w danej konkretnej sytuacji. Jednakże należy pamiętać, że to oświadczenie najprawdopodobniej zostanie przekazane przez szpital do Sanepidu co czasem powoduje wszczęcie postępowania administracyjnego.

2. Nie podpisywać żadnych oświadczeń ale oznajmić swoją wolę ustnie. W tym wypadku trzeba stale pilnować dziecka gdyż może być zaszczepione np. na skutek niepoinformowania wszystkich osób odpowiedzialnych za szczepienia.
Pamiętaj: Jako rodzic sprawujący opiekę rodzicielską Ty decydujesz o tym jakie zabiegi medyczne są wykonywane na Twoim dziecku i każdy taki zabieg wymaga Twojej zgody. To że szczepienia są obowiązkowe NIE oznacza, że można je wykonać bez zgody pacjenta czy rodzica! Te pojęcia są często mylone.
Szczepienie można wykonać bez zgody tylko w bardzo skrajnych przypadkach takich jak groźna epidemia (reguluje to ustawa o szczepieniach).

 

39. A co jeżeli pomimo mojego sprzeciwu dziecko zostanie zaszczepione?

Takie sytuacje w szpitalu niestety mają miejsce, ale na szczęście zdarza się to stosunkowo rzadko. W takim wypadku niewiele da się zrobić. Jeżeli szpital pomimo odmowy pisemnej zabieg wykonał to można złożyć skargę do dyrektora szpitala, do rzecznika praw pacjenta działającego przy wojewódzkim oddziale NFZ lub do rzecznika odpowiedzialności zawodowej działającego przy okręgowej izbie lekarskiej oraz przy okręgowej izbie pielęgniarek i położnych.

40. Czy mogę szczepić dzieci w prywatnej przychodni lub u prywatnego lekarza?

Tak, nie ma obowiązku korzystania w tym przypadku z publicznej służby zdrowia. Jednakże w większości przypadków zmiany przychodni karta szczepień nie jest wydawana rodzicowi, tylko przesyłana do nowej przychodni. Wynika to z Rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie szczepień ochronnych:

§11 ust. 5
W przypadku wykonywania szczepień ochronnych przez innego świadczeniodawcę niż sprawujący opiekę profilaktyczną, karta uodpornienia jest przekazywana świadczeniodawcy wykonującemu szczepienie za pokwitowaniem lub potwierdzeniem odbioru.

41. Czy Sanepid może nakazać wykonanie wszystkich zaległych szczepień na raz?

W Upomnieniu czy Wezwaniu bardzo często Sanepid wzywa do niezwłocznego wykonania obowiązku zakreślając jakiś termin, np 14 dni. Nie oznacza to jednak, że należy wykonać wszystkie zaległe szczepienia w tym terminie. W takim wypadku, gdy zaległych szczepień jest więcej, lekarz wyznacza indywidualny kalendarz szczepień i zgodnie z tym kalendarzem należy szczepienia wykonać.

Do Sanepidu należy przesłać pismo informujące o fakcie ustalenia indywidualnego kalendarza szczepień najlepiej wraz z jego kopią. Najlepiej też z zaświadczeniem o wykonaniu pierwszego szczepienia. W związku z tym, że obowiązek zaczął być realizowany Sanepid może postępowanie zawiesić, a po jego wykonaniu postępowanie umorzyć.

42. Termin szczepienia dawno minął. Czy Sanepid może wymagać wykonania tego szczepienia pomimo to?

Tak. To że termin szczepienia minął nie oznacza, że nie może być ono wykonane w ogóle. W tym przypadku lekarz ustala indywidualny kalendarz szczepień i na jego podstawie wykonuje się wszystkie zaległe szczepienia w innych terminach niż określone w karcie szczepień.

43. Wyjeżdżam na dłużej za granicę, czy dalej mam obowiązek szczepienia?

Nie. Obowiązek szczepienia dotyczy tylko osób przebywających na terytorium RP dłużej niż 3 miesiące. Wynika to z ustawy o szczepieniach, Art.5 ust.33.

Osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres krótszy niż trzy miesiące są zwolnione z obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym, z wyjątkiem szczepień przeciw wściekliźnie i przeciw tężcowi u osób ze styczności.

Sam wyjazd za granicę nie wystarczy, trzeba o nim powiadomić przychodnię i Sanepid ponieważ postępowanie administracyjne może się toczyć pod Twoją nieobecność (zobacz pytanie: Czy mogę po prostu nie odbierać pism z Sanepidu?). Zawiadomienie takie najlepiej jest wysłać listownie z kraju docelowego. Pismo powinno zawierać informację, że wraz z Tobą w kraju X przebywa też dziecko, którego dotyczą szczepienia. Nie musisz podawać pełnego adresu zamieszkania.
Oprócz tego należy w piśmie wskazać pełnomocnika do doręczeń w Polsce. Taki obowiązek nakłada KPA. Może to być ktoś z rodziny, sąsiad, znajomy. Nie musi mieć żadnego pełnomocnictwa notarialnego wystarczy wskazać go organowi (imię, nazwisko, adres). Do tej osoby organ będzie wysyłał pisma. Nic więcej ta osoba nie musi robić, powinna odebrać to pismo i poinformować Cię o jego treści.
Jeżeli nie wskażesz tego pełnomocnika, postępowanie może się toczyć bez Twojej wiedzy. Organ nie ma obowiązku wysyłać pism poza granicę Polski.

Jeżeli chcesz w 100% działać zgodnie z przepisami możesz zgłosić do urzędu miasta lub gminy wyjazd za granicę na dłuższy czas. Otrzymasz w takim wypadku zameldowanie tymczasowe w docelowym kraju. Twój meldunek stały nie ulegnie zmianie, po prostu otrzymasz dokument potwierdzający meldunek tymczasowy za granicą. Kopię tego dokumentu prześlij do Sanepidu wraz z pismem informującym o wyjeździe.

44. Przeprowadzam się. Czy mam obowiązek poinformować o tym Sanepid lub wojewodę?

Jeżeli toczy się w Twojej sprawie postępowanie to istnieje prawny obowiązek informowania o zmianie miejsca zamieszkania. Należy pamiętać jednak o tym, że można podać inny adres do doręczeń niż adres zamieszkania. Jeżeli np dużo podróżujesz to lepiej jest podać adres rodziców, którzy zawsze odbiorą pismo.
Pamiętaj! Nieodbieranie pism to duży błąd. Więcej w pytaniu „Czy mogę po prostu nie odbierać pism z Sanepidu?

Jeżeli przeprowadzasz się za granicę – przeczytaj odpowiedź na pytanie „Wyjeżdżam na dłużej za granicę, czy dalej mam obowiązek szczepienia?

45. Do jakiego wieku dziecko podlega obowiązkowi szczepień ochronnych?

Zależy to od rodzaju szczepień, ale najpóźniej do 19 roku życia. Wyjątek stanowią szczepienia:
– przeciw krztuścowi – do 7 roku życia
– przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B – do 15 roku życia
Wynika to z rozporządzenia o szczepieniach §1 pkt.1 do 10.

46. Ukończyłem niedawno 18 lat, czy dalej muszę się szczepić?

Tak. Szczepienia są obowiązkowe maksymalnie do 19 roku. W związku z tym, że pozostał Ci jeszcze tylko rok masz spore szanse przeczekać ten okres nie narażając się na różne działania Sanepidu.

a) Jeżeli otrzymujesz upomnienia z przychodni oznacza to, że jeszcze trochę czasu upłynie zanim otrzymasz wezwanie czy upomnienie z Sanepidu. A nawet jeżeli to się później stanie, w dniu 19 urodzin obowiązek wygasa, a więc wszystkie związane z tym akty urzędowe też.

b) Jeżeli otrzymujesz pisma z Sanepidu, zwróć uwagę czy są adresowane do rodziców czy do Ciebie. Jeżeli do rodziców, to oznacza, że strona postępowania jest wyznaczona nieprawidłowo, a zatem decyzja czy postanowienie w takiej sprawie będzie miała poważny błąd prawny i tym samym będzie bardzo łatwo ją uchylić. W takim wypadku nic nie wysyłaj – poczekaj aż dojdzie do wydania postanowienia o nałożeniu grzywny. Rodzice powinni odwołać się zgodnie ze wzorami argumentując, że nie są już stroną postępowania gdyż dziecko, którego dotyczy postępowanie jest już pełnoletnie.
Jeżeli pisma są adresowane do Ciebie to znaczy, że procedura jest prowadzona prawidłowo i musisz się tym zainteresować. Przede wszystkim zawsze odbieraj pisma, sprawdzaj ich treść dokładnie i postępuj według strony ze wzorami pism. Od wszelkich postanowień czy decyzji masz określone terminy odwołań, których nie możesz przekroczyć!
Pamiętaj, że jesteś w dobrej sytuacji, bowiem tylko rok dzieli Cię od uwolnienia się od tego obowiązku. Nawet jeżeli postępowanie zakończy się grzywną i podczas procedu odwoławczego ukończysz 19 lat obowiązek wygasa i grzywna powinna być uchylona.

O fakcie ukończeniu 19 roku życia nie musisz nikogo powiadamiać, po prostu obowiązek przestaje Ciebie dotyczyć. Jeżeli jednak już coś otrzymywałeś w tej sprawie z Sanepidu – napisz krótkie pismo o tej treści:
„Informuję, że w związku z ukończeniem w dniu …….. 19 roku życia obowiązek szczepień ochronnych przestał mnie dotyczyć. Tym samym proszę o umorzenie postępowania prowadzonego w mojej sprawie.”

47. Czy brak szczepień w książeczce może być przeszkodą w przyjęciu do przedszkola, szkoły czy uczelni wyższej?

Ze względu na przepisy prawa – NIE. Obecnie nie istnieją przepisy, które określały by wymóg posiadania wszystkich szczepień ochronnych przy przyjęciu do przedszkola czy innej placówki edukacyjnej.
Jednakże zdarzają się przypadki upominania się przez pielęgniarki szkolne lub inne osoby o informacje na temat wykonanych szczepień. Zawsze w takim wypadku poproś grzecznie o podstawę prawną takiego żądania. Często zdarza się, że osoby, które tego żądają powołują się na nieaktualne już rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 22 grudnia 2004 r. w sprawie zakresu i organizacji profilaktycznej opieki zdrowotnej nad dziećmi i młodzieżą. Jeden z załączników do tego rozporządzenia określał szczegółowo zakres gromadzonych informacji o uczniu przez pielęgniarkę szkolną, w tym informacje o szczepieniach ochronnych.
Te przepisy nie są już aktualne i obecnie obowiązuje rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 28 sierpnia 2009 r. w sprawie organizacji profilaktycznej opieki zdrowotnej nad dziećmi i młodzieżą, które nie określa wyglądu i zakresu tej dokumentacji tylko odwołuje się do Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2010 w sprawie w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania. A to rozporządzenie nie zawiera żadnego przepisu, który nakazywałby zbieranie informacji o szczepieniach ucznia.

§ 70. Indywidualna dokumentacja ucznia zawiera dane określone w § 10 ust. 1 pkt 1-4 oraz dodatkowo:
1) informacje o przebytych chorobach i problemach zdrowotnych ucznia;
2) informacje o innych problemach mających wpływ na zdrowie ucznia;
3) wyniki przeprowadzanych testów przesiewowych.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA z dnia 20 grudnia 2012 r. aktualizujące wyżej wspomniane rozporządzenie nie wprowadza zmian w tym przepisie.

Jednakże można sobie wyobrazić sytuację, w której np. prywatne przedszkole w regulaminie zawiera taki wymóg. W takim wypadku możesz się dostosować lub wybrać inne przedszkole.

W mediach opisywane były też pomysły jednego z radnych miasta Krakowa o wprowadzeniu podobnego przepisu w stosunku do przedszkoli samorządowych (finansowanych w całości przez gminę). Pomysł ten nie został zrealizowany ze względu na możliwe konflikty z innymi ustawami w tym z Konstytucją.0

48. Czy szpital może odmówić przyjęcia pacjenta z powodu braku szczepienia na WZW typu B?

Nie. Personel medyczny nie ma prawa wymuszać na pacjentach i uzależniać wykonania zabiegu medycznego od poddania się wcześniej szczepieniu przeciw wzw B. Z informacji uzupełniających do kalendarza szczepień:

Niedopuszczalne jest odmawianie wykonania zabiegu medycznego związanego z naruszeniem ciągłości tkanek w przypadku braku szczepienia przeciw WZW typu B.”

http://dziennikmz.mz.gov.pl/DUM_MZ/2012/78/akt.pdf

„Wszelkie ewentualne żądania przez szpital poddania się temu szczepieniu lub uzależnienie wykonania zabiegu operacyjnego od wcześniejszego zaszczepienia się, jest działaniem bezprawnym.”

http://www2.nfz.gov.pl/aktualnosci/aktualnosci-centrali/komunikat-w-sprawie-trybu-finansowania-szczepien-przeciwko-wzw-b,79.html

 49. Czy przekazywanie moich danych osobowych do Sanepidu jest legalne?

Postępowania w tej sprawie są w toku i na razie nie ma stanowiska sądu w tym temacie.

Z obecnie obowiązujących przepisów wynika, że takie przekazanie danych jest niezgodne z prawem. Ale podobnie jak w sytuacji wszystkich działań prowadzonych przez Sanepid, zależy to od interpretacji przepisów określających uprawnienia Sanepidu. Opisane jest to dokładnie na stronie „stan prawny” w sekcji „wątpliwości i zarzuty” w punkcie 1. Zakładając interpretację, w której Sanepid nie jest umocowany do kontroli obywateli w zakresie szczepień, gromadzenie danych tych obywateli nie jest zgodne z prawem.

Art. 51 Konstytucji:

1. Nikt nie może być obowiązany inaczej niż na podstawie ustawy do ujawniania informacji dotyczących jego osoby
4. Każdy ma prawo do żądania sprostowania oraz usunięcia informacji nieprawdziwych, niepełnych lub zebranych w sposób sprzeczny z ustawą
5. Zasady i tryb gromadzenia oraz udostępniania informacji określa ustawa

Ustawa o ochronie danych osobowych:

Art. 1.
2. Przetwarzanie danych osobowych może mieć miejsce ze względu na dobro publiczne, dobro osoby, której dane dotyczą, lub dobro osób trzecich w zakresie i trybie określonym ustawą.

Art. 23.
1. Przetwarzanie danych jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy:
1) osoba, której dane dotyczą, wyrazi na to zgodę, chyba że chodzi o usunięcie dotyczących jej danych;
2) jest to niezbędne dla zrealizowania uprawnienia lub spełnienia obowiązku wynikającego z przepisu prawa;

Jak wynika z powyższych przepisów, nie zawsze musi być wyrażona zgoda danej osoby na przetwarzanie danych. Ale taka sytuacja ma miejsce gdy dzieje się to na mocy ustawy, a zakres i tryb przetwarzania tych danych określa ustawa. Ani ustawa o szczepieniach, ani ustawa o Państwowej Inspekcji Sanitarnej nie zawiera takiego przepisu, który stanowi, że Sanepid gromadzi dane osobowe (w tym wrażliwe dane medyczne) osób nie poddających się szczepieniom ochronnym. Nie jest też określony tryb ani zakres tych danych.

Jedynie Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie szczepień ochronnych zawiera załącznik z informacją na temat danych osobowych osób uchylających się od szczepień. Ale jak napisano powyżej, takie uprawnienie musi wynikać z ustawy a nie z załącznika do rozporządzenia.

Skargi na takie działania zostały zgłoszone do Głównego Inspektora Ochrony Danych Osobowych ale zostały odrzucone ze względu na powszechną i niewłaściwą interpretację ustawy o PIS. GIODO w uzasadnieniu formułuje pogląd, że Sanepid jest organem uprawnionym do kontroli obywateli w sprawie szczepień ochronnych i gromadzenie danych osobowych odbywa się w celu realizacji ustawowego obowiązku.

Odwołania na te postanowienia GIODO zostały złożone do sądów administracyjnych. Podobnie jak w przypadku innych odwołań, można przypuszczać że sądy wojewódzkie podzielą pogląd urzędników i dopiero NSA zbada tą sprawę gruntowniej.

50. Czy działania organów administracji państwowej nie powinny być zgłoszone do Rzecznika Praw Dziecka?

Takie zgłoszenia były wysłane. Podobnie jak do Rzecznika Praw Pacjenta czy Rzecznika Praw Obywatelskich. Wszystkie te podmioty wyrażają ten sam pogląd, który można krótko streścić do stwierdzenia: szczepienia są obowiązkowe i służą ochronie społeczeństwa przed groźnymi chorobami, a sanepid czy wojewoda są organami uprawnionymi do egzekwowania tego obowiązku. Dlatego, zdaniem tych instytucji, nie ma podstaw do jakiejkolwiek interwencji Rzecznika, gdyż organy te wykonują swoje statutowe obowiązki.

51. Kiedy skończy się szykanowanie rodziców odmawiających szczepienia dzieci?

Dopóki istnieje prawny obowiązek szczepienia – raczej się nie skończy. Formy i procedury mogą się zmieniać ale są małe szanse na to, żeby pomimo tego obowiązku organy administracji przestaly podejmować jakiekolwiek działania. Zwłaszcza, że w sprawie szczepień można zaobserwować okresowe silne kampanie medialne ukierunkowane na piętnowanie osób nieszczepiących i straszące skutkami braku tych szczepień.

Źródło: http://www.pisma.szczepienia.org.pl/