Projekt o dobrowolność szczepień – odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania

Odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące ustawy o dobrowolność szczepień (uwagi będą aktualizowane)

1. Czy faktycznie ustawa wprowadza zapisy o przymusie szczepień w razie epidemii?

Nie. Wręcz przeciwnie. Ustawa likwiduje możliwość przymuszenia siłą do szczepienia w razie  ogłoszenia epidemii.

Projekt ustawy nic nie zmienia w zakresie tzw. „szczepień akcyjnych” (na wypadek epidemii). Państwo nadal będzie mogło nałożyć taki obowiązek, ale w drodze **decyzji**, od której przysługuje **odwołanie**, w tym również do sądu administracyjnego. Strona będzie mogła argumentować np. że nieprawdzie są dane o epidemii. Państwa, które nie mają przymusu „szczepień ochronnych” właśnie tym rozwiązaniem tłumaczą brak ich konieczności (w razie rzeczywistej epidemii, państwo ma możliwość jej zahamowania).

2. Czy przeniesienie kalendarza szczepień z komunikatu do rozporządzenia jest korzystne?

Pozwoli jawnie i przejrzyście zgłaszać uwagi do zmian rozporządzenia, które zmienia i rozszerza kalendarz szczepień o kolejne szczepionki. Uwagi te są publikowane na stronie Rządowego Centrum Legislacyjnego. W tej chwili takie informacje są niejawne.

Kalendarz szczepień (już dobrowolnych) w formie rozporządzenia to również dobrą zmiana – to MZ, a nie GIS – będzie władny ustalać kalendarz i co bardzo ważne, organizacje społeczne będą miały prawo brać w powyższym udział. Dziś z uwagi na formę komunikatu, organizacje społeczne pozbawione są tej możliwości.

3. Czy zmiana ustawy zwiększy bezpieczeństwo dzieci? 

Dobrowolne szczepienia będą musiały być poprzedzone szczegółowym badaniem kwalifikacyjnym, którego wynik będzie musiał zostać udokumentowany na piśmie. W razie wątpliwości lekarz będzie zobowiązany skierować dziecko do specjalisty przed zakwalifikowaniem do szczepienia.

4. Czy ustawa zmienia system rejestracji NOP – na którego podstawie ocenia się bezpieczeństwo szczepień?

W projekcie przewidziano prawo rodzica do zgłoszenia NOP w przypadku, gdy lekarz nie wykonał swojego obowiązku. Rozwiązanie to jest ważne, gdyż w praktyce spotykamy się bardzo częstym z lekceważeniem tego obowiązku, a ma on praktyczne znaczenie dla dziecka zaszczepionego jak i dla innych dzieci. W sytuacji zgłoszenia podejrzenia **ciężkiego nop-u** powinno być wszczęte postępowanie wyjaśniające czy przyczyną Nop-u nie był skład szczepionki. Skoro nie ma takich zgłoszeń, nie ma takiego postępowania i dzieci nadal są szczepione szczepionką z tej samej serii, która wywołała ciężki Nop. Rozwiązanie to jest zgodne z Dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2010/84/UE z dnia 15 grudnia 2010 r. zmieniającej – w zakresie nadzoru nad bezpieczeństwem farmakoterapii – dyrektywę 2001/83/WE w sprawie wspólnotowego kodeksu odnoszącego się do produktów leczniczych stosowanych u ludzi, zgodnie z którą pacjenci, ich przedstawiciele ustawowi i opiekunowie faktyczni, powinni mieć uprawnienia do bezpośredniego zgłaszania niepożądanych działań produktów leczniczych, których doświadczyli lub które obserwowali u osób trzecich. Powyższa zmiana pozytywnie wpłynie na wiarygodność rejestru NOP, gdyż zarówno wedle Światowej Organizacji Zdrowia, jak i polskich specjalistów rejestr ten w obecnym kształcie jest niedoszacowany.  **”Nie podlega żadnej dyskusji, że powinniśmy lepiej niż dotychczas rejestrować niepożądane odczyny poszczepienne. Dialog w tej kwestii jest bardzo potrzebny” *- powiedział otwierając konferencję zorganizowaną w ramach obchodów Europejskiego Tygodnia Szczepień 2017.” W roku 2017 profesor Mirosław Wysocki (dyrektor w latach 2010 – 2017 NIZP-PZH).

5. Czy ustawa wprowadza kontrolę sądową nad systemem NOP? 

W zakresie rejestru NOP (poza prawem rodzica do zgłoszenia) wprowadzono w projekcie nadzór sądowy. Od decyzji sanepidu rodzic będzie miał prawo odwołać się do Sądu w sytuacji, gdy sanepid nie odnotuje Nop-u lub też błędnie go zakwalifikuje. W państwie prawa każdy akt władczy powinien być poddany kontroli sądu i niezwisły sąd winien rozstrzygać czy rację ma organ administracji czy rodzic. Dziś niewytłumaczalne jest istnienie np. prawa odwołania się od decyzji odmawiającej rejestrację samochodu do sądu, a w przypadku sprawy niepomiernie ważniejszej – rejestracja Nop u dziecka – brak takiego uprawniena. Sądy administracyjne w Polsce uznały, że odnotowanie przez sanepid Nop nie podlega kontroli – kognicji sądu administracyjnego, np. postanowienie w sprawie VII SA/Wa 301/17 WSA w Warszawie z dnia 5 kwietnia 2017. Z uzasadnienia postanowienia Sądu: *„Rozpoznając przedmiotową sprawę, Sąd uznał, iż skargę należało odrzucić. Sprawa, której dotyczy skarga nie mieści się bowiem we właściwości rzeczowej sądu administracyjnego, określonej w art. 3 i 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.”* W sprawie tej sanepid sam (bez wiedzy stron) zmienił kwalifikację Nop z poważnego na lekki pomimo faktu zgłoszenia przez lekarza Nopu poważnego, gdyż dziecka traciło przytomność i wymagało hospitalizacji. Z powyższego wynika, iż dziś rejestr sanepidu nie podlega kontroli sądowej, natomiast sanepid z odnotowanych w rejestrze danych wywodzi wniosek dotyczący bezpieczeństwa szczepień. Wątpliwość budzi również również fakt, iż dziś rejestr ten prowadzony bez nadzoru sądu, prowadzony jest przez organ o *de facto* sprzecznych kompetencjach, gdyż dziś sanepid wszczyna postępowania przymuszające, odpowiedzialny jest z utrzymanie wysokiej wyszczepialności, a jednocześnie ma odnotowywać negatywne zdarzenia, które mogą być efektem jego działań – przymuszenia.

6. Czy zbiórka podpisów jest zgodna z prawem w świetle RODO? Czy muszę podać PESEL i zbierać podpisy odręczne? 

Do zbiórki podpisów wraz z adresem i nr PESEL uprawnia nas Ustawa z dnia 24 czerwca 1999 r. o wykonywaniu inicjatywy ustawodawczej przez obywateli oraz Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 28 września 1999 r. w sprawie ustalenia wzoru wykazu obywateli, którzy udzielają poparcia projektowi ustawy stanowiącej przedmiot inicjatywy ustawodawczej, które określa jakie dane są konieczne żeby udzielić pisemnie poparcia projektowi. Posiadamy również zgodę Marszałka Sejmu w formie postanowienia.

7. Do kiedy można wysyłać podpisy?

Apelujemy o wysyłanie podpisów do 30.06.2018 roku najlepiej listem poleconym na adres skrytki pocztowej. Po tym czasie będzie możliwe przekazanie podpisów osobiście wyznaczonym osobom w Warszawie. Prosimy o wysyłanie podpisów NIEZWŁOCZNIE po zapełnieniu tabeli co ułatwi nam regularne liczenie podpisów. Adres do wysyłki:

X-PRESS „STOP NOP” skr. 9104
Ul. Domaniewska 34A
02-672 Warszawa

8. Gdzie znajdę projekt obywatelskiej ustawy i podstawowe informacje? 

Tabela do zbiórki podpisów do samodzielnego wydruku jest tutaj pobierz tabelę.

Podstawowe informacje o ustawie http://stopnop.com.pl/ustawa/

Ulotka do druku http://stopnop.com.pl/ulotka/

Projekt wraz z uzasadnieniem projekt obywatelskiej ustawy z uzasadnieniem.

9. Czy bezpiecznie jest przesyłać zebrane podpisy pocztą?

Najlepiej wysłać listem poleconym. Można śledzić losy przesyłki po numerze nadania tutaj. http://emonitoring.poczta-polska.pl/

10. Czy były przeprowadzone konsultacje publiczne ustawy?

Tak. Wszelkie uwagi dotyczące projektu można było zgłaszać do stowarzyszenia do końca lutego 2018 roku. Idea projektu została skonsultowania z członkami naszego środowiska, które chce przede wszystkim wolnego wyboru, a założenia i proponowane brzmienie zostało zatwierdzone przez Walne Zebranie Członków Stowarzyszenia STOP NOP 17 lutego 2018 r.

13. Czy w Polsce jest przymus szczepień?

W Polsce jest realizowany przymus administracyjny poprzez nakładanie grzywien w celu przymuszenia do szczepień. Obowiązek szczepień określony w art. 5 ustawy o chorobach zakaźnych generuje też poparcie dla sporadycznego jednak nasilającego się kierowania wniosków do sądów rodzinnych związanych z odmową zgody na szczepienia.

Dziś „**szczepienia ochronne**” są wymuszane na drodze administracyjnej jak i poprzez kierowanie spraw do sądów rodzinnych. Świadczy o tym ponad 3 tys. spraw u Ministra Zdrowia w sprawie grzywien, jak orzecznictwo sądów administracyjnych. Nie jest to przymus fizyczny, ale przymus administracyjno, karny i cywilny.

I GSK 2398/15 – wyrok NSA (N) z dnia 06-06-2017

Egzekucyjny tryb wykonania obowiązku poddania dziecka szczepieniu ochronnemu

*Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z mocy przepisów ustawowych. Nie ma zatem podstawy prawnej do jego konkretyzacji w formie decyzji administracyjnej. Wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest **przymusem administracyjnym** oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami **Kodeksu wykroczeń**. Oznacza to, że wynikający z przepisów obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie, aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie poddanie dziecka szczepieniu ochronnemu.*

Projekt wprowadza zasadnicze zmiany w zakresie **przymusowych szczepień ochronnych**, które dziś są **wymuszane** poprzez nakładanie grzywien egzekwowanych w drodze egzekucji administracyjnej. Według projektu **przymusowe szczepienia ochronne** będą **dobrowolne** i zależne od **woli** rodziców. Nikt nie będzie musiał starać się o zaświadczenia odraczające szczepienia i tłumaczyć dlaczego nie chce szczepić, czy to w postępowania egzekucyjnym w sprawie egzekucji nałożonej grzywny, czy to przed sądem rodzinnym rozważającym ograniczenie władzy rodzicielskiej m. in. z powodu niewykonania „szczepienia ochronnego” – *vide* sprawa białogardzka. Dziś procedury medyczne są wymuszane z uwagi na treść komunikatu GIS w sprawie **przymusowych szczepień ochronnych** Dlatego projekt wprowadza zasadniczą zmianę wprowadzająć dobrowolność szczepień ochronnych, tak jak są dobrowolne w 20 innych krajach Europy, np. w Niemczech (i to pomimo 6 mln uchodźców w tym kraju, których my nie przyjmujemy. Niemcy odwołują się w razie epidemii do §20 ustawy o ochronie przed infekcjami). W Polsce jest takie samo „narzędzie”, jak to do którego odwołuj się niemiecka ustawa – art. 33 obecnej USTAWY O ZAPOBIEGANIU ORAZ ZWALCZANIU ZAKAŻEŃ I CHORÓB ZAKAŹNYCH U LUDZI, tzw. „szczepienia akcyjne”.  Dlaczego w Niemczech to „narzędzie” jest wystarczające na wypadek epidemii, a u nas nie i to pomimo faktu, że Niemcy przyjmują uchodźców, a my icah nie przyjmujemy? Po co obowiązkowe szczepienia ochronne w tej sytuacji zwłaszcza, że wiążą się one z ryzykiem powikłań za które państwo polskie dziś nie bierze odpowiedzialności. Nikt do dziś dnia nie oszacował kosztów leczenia powikłań, a mimo to twierdzi się, że szczepienia są bezpieczne i bilans korzyści uzasadnia ich dalsze przymusowe wykonywanie. Gdzie tu jest logika?

14. Czy można kupić koszulki promujące obywatelski projekt?
Tak. Koszulki promujące inicjatywę są dostępne tutaj. http://ciemnogrodzka.pl/product-pol-113-Wolnosc-i-zdrowie.html
15. Co zrobić gdy ktoś przeszkadza w wykonywaniu inicjatywy obywatelskiej? 
Poinformować go, że  Ustawa z dnia 24 czerwca 1999 r. o wykonywaniu inicjatywy ustawodawczej przez obywateli zawiera Art. 19. o treści: Kto przemocą, groźbą bezprawną lub podstępem przeszkadza w wykonywaniu inicjatywy ustawodawczej przez obywateli albo przez nadużycie stosunku zależności wywiera wpływ na jej wykonywanie – podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

Pełna opinia prawnika na temat ustawy

Projekt ustawy nic nie zmienia w zakresie tzw. „szczepień akcyjnych” (na wypadek epidemii). Państwo nadal będzie mogło nałożyć taki obowiązek, ale w drodze **decyzji**, od której przysługuje **odwołanie**, w tym również do sądu administracyjnego. Strona będzie mogła argumentować np. że nieprawdzie są dane o epidemii.

 

Państwa, które nie mają przymusu „szczepień ochronnych” właśnie tym rozwiązaniem tłumaczą brak ich konieczności (w razie rzeczywistej epidemii, państwo ma możliwość jej zahamowania).

 

W kwestii projektu:

 

1. Projekt wprowadza zasadnicze zmiany w zakresie **przymusowych szczepień ochronnych**, które dziś są **wymuszane** poprzez nakładanie grzywien egzekwowanych w drodze egzekucji administracyjnej. Według projektu **przymusowe szczepienia ochronne** będą **dobrowolne** i zależne od **woli** rodziców. Nikt nie będzie musiał starać się o zaświadczenia odraczające szczepienia i tłumaczyć dlaczego nie chce szczepić, czy to w postępowania egzekucyjnym w sprawie egzekucji nałożonej grzywny, czy to przed sądem rodzinnym rozważającym ograniczenie władzy rodzicielskiej m. in. z powodu niewykonania „szczepienia ochronnego” – *vide* sprawa białogardzka. Dziś procedury medyczne są wymuszane z uwagi na treść komunikatu GIS w sprawie **przymusowych szczepień ochronnych** Dlatego projekt wprowadza zasadniczą zmianę wprowadzająć dobrowolność szczepień ochronnych, tak jak są dobrowolne w 20 innych krajach Europy, np. w Niemczech (i to pomimo 6 mln uchodźców w tym kraju, których my nie przyjmujemy. Niemcy odwołują się w razie epidemii do §20 ustawy o ochronie przed infekcjami). W Polsce jest takie samo „narzędzie”, jak to do którego odwołuj się niemiecka ustawa – art. 33 obecnej USTAWY O ZAPOBIEGANIU ORAZ ZWALCZANIU ZAKAŻEŃ I CHORÓB ZAKAŹNYCH U LUDZI, tzw. „szczepienia akcyjne”.  Dlaczego w Niemczech to „narzędzie” jest wystarczające na wypadek epidemii, a u nas nie i to pomimo faktu, że Niemcy przyjmują uchodźców, a my icah nie przyjmujemy? Po co obowiązkowe szczepienia ochronne w tej sytuacji zwłaszcza, że wiążą się one z ryzykiem powikłań za które państwo polskie dziś nie bierze odpowiedzialności. Nikt do dziś dnia nie oszacował kosztów leczenia powikłań, a mimo to twierdzi się, że szczepienia są bezpieczne i bilans korzyści uzasadnia ich dalsze przymusowe wykonywanie. Gdzie tu jest logika?

 

2. Co więcej, **te już dobrowolne** szczepienia będą musiały być poprzedzone szczegółowym badaniem kwalifikacyjnym, którego wynik będzie musiał zostać udokumentowany na piśmie. W razie wątpliwości lekarz będzie zobowiązany skierować dziecko do specjalisty przed zakwalifikowaniem do szczepienia.

 

3. Nadto w projekcie przewidziano prawo rodzica do zgłoszenia NOP w przypadku, gdy lekarz nie wykonał swojego obowiązku. Rozwiązanie to jest ważne, gdyż w praktyce spotykamy się bardzo częstym z lekceważeniem tego obowiązku, a ma on praktyczne znaczenie dla dziecka zaszczepionego jak i dla innych dzieci. W sytuacji zgłoszenia podejrzenia **ciężkiego nop-u** powinno być wszczęte postępowanie wyjaśniające czy przyczyną Nop-u nie był skład szczepionki. Skoro nie ma takich zgłoszeń, nie ma takiego postępowania i dzieci nadal są szczepione szczepionką z tej samej serii, która wywołała ciężki Nop. Rozwiązanie to jest zgodne z Dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2010/84/UE z dnia 15 grudnia 2010 r. zmieniającej – w zakresie nadzoru nad bezpieczeństwem farmakoterapii – dyrektywę 2001/83/WE w sprawie wspólnotowego kodeksu odnoszącego się do produktów leczniczych stosowanych u ludzi, zgodnie z którą pacjenci, ich przedstawiciele ustawowi i opiekunowie faktyczni, powinni mieć uprawnienia do bezpośredniego zgłaszania niepożądanych działań produktów leczniczych, których doświadczyli lub które obserwowali u osób trzecich. Powyższa zmiana pozytywnie wpłynie na wiarygodność rejestru NOP, gdyż zarówno wedle Światowej Organizacji Zdrowia, jak i polskich specjalistów rejestr ten w obecnym kształcie jest niedoszacowany.  **”Nie podlega żadnej dyskusji, że powinniśmy lepiej niż dotychczas rejestrować niepożądane odczyny poszczepienne. Dialog w tej kwestii jest bardzo potrzebny” *- powiedział otwierając konferencję zorganizowaną w ramach obchodów Europejskiego Tygodnia Szczepień 2017.” W roku 2017 profesor Mirosław Wysocki (dyrektor w latach 2010 – 2017 NIZP-PZH).

 

4. W zakresie rejestru NOP (poza prawem rodzica do zgłoszenia) wprowadzono w projekcie nadzór sądowy. Od decyzji sanepidu rodzic będzie miał prawo odwołać się do Sądu w sytuacji, gdy sanepid nie odnotuje Nop-u lub też błędnie go zakwalifikuje. W państwie prawa każdy akt władczy powinien być poddany kontroli sądu i niezwisły sąd winien rozstrzygać czy rację ma organ administracji czy rodzic. Dziś niewytłumaczalne jest istnienie np. prawa odwołania się od decyzji odmawiającej rejestrację samochodu do sądu, a w przypadku sprawy niepomiernie ważniejszej – rejestracja Nop u dziecka – brak takiego uprawniena. Sądy administracyjne w Polsce uznały, że odnotowanie przez sanepid Nop nie podlega kontroli – kognicji sądu administracyjnego, np. postanowienie w sprawie VII SA/Wa 301/17 WSA w Warszawie z dnia 5 kwietnia 2017. Z uzasadnienia postanowienia Sądu: *„Rozpoznając przedmiotową sprawę, Sąd uznał, iż skargę należało odrzucić. Sprawa, której dotyczy skarga nie mieści się bowiem we właściwości rzeczowej sądu administracyjnego, określonej w art. 3 i 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.”* W sprawie tej sanepid sam (bez wiedzy stron) zmienił kwalifikację Nop z poważnego na lekki pomimo faktu zgłoszenia przez lekarza Nopu poważnego, gdyż dziecka traciło przytomność i wymagało hospitalizacji. Z powyższego wynika, iż dziś rejestr sanepidu nie podlega kontroli sądowej, natomiast sanepid z odnotowanych w rejestrze danych wywodzi wniosek dotyczący bezpieczeństwa szczepień. Wątpliwość budzi również również fakt, iż dziś rejestr ten prowadzony bez nadzoru sądu, prowadzony jest przez organ o *de facto* sprzecznych kompetencjach, gdyż dziś sanepid wszczyna postępowania przymuszające, odpowiedzialny jest z utrzymanie wysokiej wyszczepialności, a jednocześnie ma odnotowywać negatywne zdarzenia, które mogą być efektem jego działań – przymuszenia.

 

5. Kalendarz szczepień (już dobrowolnych) w formie rozporządzenia to również dobrą zmiana – to MZ, a nie GIS – będzie władny ustalać kalendarz i co bardzo ważne, organizacje społeczne będą miały prawo brać w powyższym udział. Dziś z uwagi na formę komunikatu, organizacje społeczne pozbawione są tej możliwości.

Dziś „**szczepienia ochronne**” są wymuszane na drodze administracyjnej jak i poprzez kierowanie spraw do sądów rodzinnych. Świadczy o tym ponad 3 tys. spraw u Ministra Zdrowia w sprawie grzywien jak orzecznictwo sądów administracyjnych. Nie jest to przymus fizyczny, ale przymus administracyjno, karny i cywilny.

I GSK 2398/15 – wyrok NSA (N) z dnia 06-06-2017

 

Egzekucyjny tryb wykonania obowiązku poddania dziecka szczepieniu ochronnemu

 

*Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z mocy przepisów ustawowych. Nie ma zatem podstawy prawnej do jego konkretyzacji w formie decyzji administracyjnej. Wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest **przymusem administracyjnym** oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami **Kodeksu wykroczeń**. Oznacza to, że wynikający z przepisów obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie, aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie poddanie dziecka szczepieniu ochronnemu.*

adwokat Arkadiusz Tetela